پل وتستون – به زبان ساده (+ دانلود فیلم آموزش رایگان)

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
تاریخچه
پل وتستون اولین بار توسط «ساموئل هانتز کریستی» (Samuel Hunter Christie) در سال 1833 کشف شد. ده سال بعد، «سِر چارلز وتستون» (Sir Charles Wheatstone) ساختار این مدار را تکمیل کرد و به شهرت رساند. او این مدار را، «اندازهگیر تفاضلی مقاومت» (Differential Resistance Measurer) نامید. یکی از کاربردهای پل وتستون در آن زمان، تحلیل و مقایسه انواع مختلف خاک بود.

مدار پل وتستون
امروزه، استفاده از مولتیمترهای دیجیتال سادهترین راه برای اندازهگیری مقدار مقاومت به شمار میرود. اما همچنان از پل وتستون نیز برای اندازهگیری مقادیر بسیار کوچک مقاومت تا محدوده چند میلیاهم استفاده میشود.
مدار پل وتستون، یک شبکه سری-موازی از مقاومتها است که یک طرف آن به پایانه منبع ولتاژ و طرف دیگر آن به زمین خنثی متصل شده است. هنگامی که این مدار در حالت «تعادل» (Balanced) قرار میگیرد، اختلاف پتانسیل بین دو شاخه موازی آن برابر صفر میشود.
مدار پل وتستون شامل دو پایانه ورودی و دو پایانه خروجی و چهار مقاومت است که مانند لوزی به یکدیگر متصل شدهاند. شکل زیر، مدار پل وتستون ساده را نشان میدهد:

مدار سری شکل زیر را در نظر بگیرید:

ولتاژ در نقطه C، همان افت ولتاژ در مقاومت است، زیرا یک سر مقاومت به ولتاژ منفی منبع ولتاژ یا زمین متصل شده است. این ولتاژ به صورت زیر محاسبه میشود:
به این ترتیب ولتاژ منبع ()، بین دو مقاومت سری تقسیم میشود. اختلاف پتانسیل ایجاد شده در هر یک از مقاومتها، با مقدار مقاومت آنها به صورت مستقیم متناسب است ().
این مسئله، اساس «تقسیم ولتاژ» (Voltage Division) را نشان میدهد. مداری که در آن تقسیم ولتاژ روی میدهد، «مدار تقسیمکننده پتانسیل» (Potential Divider Circuit) یا «شبکه تقسیمکننده ولتاژ» (Voltage Divider Network) نام دارد.
با اضافه شدن یک شبکه مقاومتی دیگر با مقادیر مقاومت مشابه به شبکه اولیه، مدار شکل زیر حاصل میشود:

مدار سری دوم مقادیر مشابه مقاومت شبکه اول را دارد و به صورت موازی به آن متصل است. بنابراین ولتاژ در نقطه D همان اختلاف پتانسیل در دو سر مقاومت است و نسبت به نسبت به قطب منفی باتری اندازهگیری میشود. طبق شکل، افت ولتاژ در مقاومت برابر ۸ ولت خواهد بود.
ولتاژ در دو نقطه C و D یکسان است، بنابراین اختلاف پتانسیل بین این دو نقطه صفر خواهد بود. در این حالت گفته میشود که مدار «متعادل» (Balanced) است.
حال فرض کنید که مقدار مقاومتهای و با هم عوض شود. این مسئله در شکل زیر نشان داده شده است:

طبق این معادله، برابر ۴ ولت است. پس اختلاف پتانسیل بین نقاط C و D، برابر ۴ ولت خواهد بود. زیرا ولتاژ نقطه C، برابر ۸ ولت و ولتاژ نقطه D، برابر ۴ ولت است. به این ترتیب، اختلاف پتانسیل بین این دو نقطه به صورت زیر محاسبه میشود:
همانطور که مشاهده شد، با تغییر مقدار مقاومت در یکی از بازوهای این شبکه موازی، پتانسیل در نقطه مرکزی یا پل بین مقاومتها تغییر میکند. در این حالت گفته میشود که این شبکه موازی «نامتعادل» (Unbalanced) است، زیرا اختلاف پتانسیل بین نقاط C و D برابر صفر نیست.
مشاهده میشود که نسبت مقاومت در این دو بازوی موازی، یعنی ACB و ADB، میتواند به اختلاف پتانسیل صفر ولت در دو سر پل در حالت تعادل و حداکثر اختلاف پتانسیلی برابر با مقدار ولتاژ منبع در حالت عدم تعادل منجر شود. این مسئله، اساس مدار پل وتستون را تشکیل میدهد.
از مدار پل وتستون میتوان برای مقایسه مقدار مقاومت مجهول و مقادیر مشخص مقاومت استفاده کرد.
برای مثال، فرض کنید که و مقاومتهای ثابت و یک مقاومت متغیر باشد و یک ولتمتر، آمپرمتر یا گالوانومتر بین نقاط C و D متصل شود. مقاومت متغیر را آنقدر تغییر میدهیم تا ولتمتر عدد صفر را نشان دهد. به این ترتیب، دو بازوی پل وتستون متعادل میشوند و میتوان مقدار مقاومت را محاسبه کرد. شکل زیر، این مسئله را نشان میدهد:

با جایگزین کردن با یک مقاومت معلوم یا مجهول در بازوی سنسوری پل وتستون و تنظیم ، میتوان به ولتاژ صفر در خروجی ولتمتر رسید. به این ترتیب مدار پل متعادل میشود. تعادل وقتی اتفاق میافتد که رابطه زیر برقرار باشد:
برای محاسبه مقدار مقاومت مجهول ، معادله پل وتستون در حالت تعادل به صورت زیر نوشته میشود:
در حالت تعادل، داریم:
پس:
که در آن، مقدار مقاومتهای و معلوم و مشخص است.
تفاوت پل وتستون و مدار تقسیمکننده ولتاژ
شکل زیر، یک مدار تقسیمکننده ولتاژ را نشان میدهد:

مثال
شکل زیر یک پل وتستون نامتعادل را نشان میدهد:

حل: برای بازوی سری اول (ACB) داریم:
به همین ترتیب، برای بازوی سری دوم (ADB) داریم:
اختلاف پتانسیل بین نقاط C و D به صورت زیر محاسبه میشود:
مقدار مقاومت که برای متعادل کردن پل لازم است، به صورت زیر داده میشود:
همانطور که مشاهده شد، پل وتستون دو پایانه ورودی (A و B) و دو پایانه خروجی (C و D) دارد. هنگامی که پل متعادل است، اختلاف پتانسیل بین دو سر خروجی صفر ولت میشود. در پل نامتعادل، بسته به جهت عدم تعادل، ولتاژ خروجی یا اختلاف ولتاژ بین دو سر پل میتواند مثبت یا منفی باشد.
در ادامه به بررسی کاربردهای پل وتستون در مدارهای الکترونیکی پرداخته میشود.
کاربردهای پل وتستون
برای اندازهگیری کمیتهای مکانیکی و الکترونیکی، انواع مختلفی از پل وتستون وجود دارد. در الکترونیک مدرن، از مدار پل وتستون متعادل برای اندازهگیری تغییر شدت نور، فشار یا کشش استفاده میشود. انواع سنسورهای مقاومتی که در مدار پل وتستون به کار میروند، به صورت زیر هستند:
- سنسورهای نوری مقاومتی (LDR)
- سنسورهای مکانی (پتانسیومترها)
- سنسورهای پیزو-مقاومتی (کششسنجها)
- سنسورهای دمایی (ترمسیتورها)
حسگر نوری با پل وتستون
یکی از کاربردهای پل وتستون، اندازهگیری نور به وسیله سنسورهای نوری-مقاومتی است. در این روش، یکی از مقاومتها در شبکه پل باید مقاومت وابسته به نور یا LDR باشد. LDR، که به نام فتوسل کادمیوم - سولفید (Cds) نیز مشهور است، یک سنسور مقاومتی پسیو است که تغییر در مقدار نور مرئی را حس میکند و مقدار مقاومت (یا ولتاژ) خروجی را تغییر میدهد. از مقاومتهای وابسته به نور برای پایش و اندازهگیری شدت نور یا تشخیص خاموش و روشن بودن منبع نوری استفاده میشود.
یک سلول کادمیوم سولفید معمول (Cds)، مانند مقاومت وابسته به نور از نوع ORP12، در نور کم یا تاریکی مطلق مقاومتی در حدود یک مگا اهم و در یک اتاق روشن (با شدت نور ۱۰۰ لوکس) مقاومتی تقریبا برابر با دارد. نور ۱۰۰ لوکس، معادل اندازه شدت نور در یک اتاق روشن است. در روز روشن، مقدار این مقاومت به حدود میرسد. بنابراین میتوان گفت که با افزایش شدت نور، مقدار مقاومت کم میشود. اگر در مدار پل وتستون یکی از مقاومتها وابسته به نور باشد، میتوان به پایش و اندازهگیری تغییرات شدت نور پرداخت.
شکل زیر، یک سنسور نوری با استفاده از مدار پل وتستون را نشان میدهد:

اپ-امپ در این سنسور، نقش مقایسهگر ولتاژ را دارد. ولتاژ مرجع اپ-امپ، است که به پایانه غیر معکوس آن متصل شده است. در این مثال، مقدار دو مقاومت و برابر با 10 کیلو اهم است. بنابراین ولتاژ مرجع مقداری برابر با نصف خواهد داشت. یعنی:
کشش سنج با پل وتستون
پل وتستون به جز مقایسه مقدار مقاومت مجهول و مقاومت معلوم، کاربردهای دیگری نیز در مدارهای الکترونیکی نیز دارد. اگر پل وتستون به همراه تقویتکننده عملیاتی استفاده شود، میتوان از آن برای اندازهگیری و تقویت تغییرات کوچک مقاومت نیز استفاده کرد.
همچنین میتوان از این مدار برای اندازهگیری تغییرات مقاومت در دیگر کمیتهای متغیر نیز استفاده کرد. اگر سنسور نوری مقاومتی LDR با یک ترمسیتور، سنسور فشار، کشش سنج یا هر نوع دیگری از ترانسدیوسر جایگزین شود یا جای سنسور LDR و با هم عوض شود، میتوان به انواع دیگری از مدار پل وتستون رسید. شکل زیر، مدار پل وتستون را در یک کششسنج نشان میدهد:

در صورت علاقهمندی به مباحث مرتبط در زمینه مدارهای الکتریکی آموزشهای زیر نیز به شما پیشنهاد میشوند:
- مجموعه آموزشهای دروس مهندسی برق
- مجموعه آموزشهای مهندسی برق
- آموزش حل تمرین مدارهای الکتریکی 1
- مجموعه آموزشهای دروس فیزیک
- سنسور و ترانسدیوسر در مهندسی برق — به زبان ساده
- جریان و مقاومت الکتریکی — از صفر تا صد
فیلم های آموزش پل وتستون – به زبان ساده (+ دانلود فیلم آموزش رایگان)
فیلم آموزشی پل وتستون
فیلم آموزشی حل مثال از پل وتستون
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید













چگونه درجه حرارت یا فشار توسط پل وتستون اندازه گیری میشوند
درجه حرارت با استفاده از ptc , ntc در مدار بجای R3 استفاده و اندازه گیری میشود
اگر پل وتستون درحالت تعادل باشه و جای امپرسنج و منبع تغذیه رو عوض کنیم چرا جریان از امپرسنج عبور نمیکنه ؟
به دلیل اینکه امپر سنج باید سری با مدار بسته شود
سلام یه سوال داشتم چرا باید از اعمال اختلاف پتانسیل زیاد تو این آزمایش خودداری کنیم؟
سلام.
ما از سیگنالها برای اندازهگیری استفاده میکنیم و بزرگ بودن اندازه آنها توجیهی ندارد. درواقع، افزایش ولتاژ تغذیه میتواند هم هزینهها را افزایش دهد و هم منجر به گذر جریان زیاد و آسیب دیدن قطعات یا دستگاهها شود.
موفق باشید.
بی نظیر بود… واقعا لذت بردم… درود بر استاد عزیز