سنسور دور موتور خودرو چیست؟ – به زبان ساده

ارسال اطلاعات مربوط به تعداد دور میل‌لنگ به ECU بر عهده سنسور دور موتور است. این اطلاعات به کامپیوتر خودرو کمک می‌کند تا زمان دقیق پاشش سوخت و جرقه‌زنی شمع‌ها را تنظیم کند. بدون این سنسور، موتور خودور نمی‌تواند به درستی کار کند یا حتی روشن شود. دقت سنسور دور موتور مستقیما بر عملکرد موتور، مصرف سوخت و آلودگی محیط زیست تاثیرگذار است. در این مطلب از مجله فرادرس به این موضوع می‌پردازیم که سنسور دور موتور چیست و آن را شرح می‌دهیم. برای این منظور در ابتدا نحوه عملکرد آن را توضیح می‌دهیم و در ادامه نقش آن در عملکرد موتور و نحوه عیب‌یابی سنسور دور موتور را بیان می‌کنیم.

سنسور دور موتور چیست؟

«سنسور دور موتور» (Crankshaft Position Sensor) یکی از سنسورهای خودرو است که وظیفه دارد موقعیت میل‌لنگ را به ECU اعلام کند. واحد کنترل الکترونیکی خودرو با اطلاع از موقعیت میل‌لنگ، مرحله احتراق و مکش سیلندرها را شناسایی می‌کند. این اطلاعات باعث می‌شود تا ECU بتواند زمان جرقه‌زنی و پاشش سوخت را در سیلندرها تنظیم کند. لازم به ذکر است موتورهای چهارزمانه احتراق داخلی در خودروها شامل چهار مرحله مکش، تراکم، کار و تخلیه هستند که طی آن انرژی شیمیایی حاصل از سوخت به انرژی مکانیکی تبدیل می‌شود.

با استفاده از سنسور دور موتور ECU زمان دقیق پاشش سوخت و جرقه‌زنی در خودرو را تعیین می‌کند. سنسور دور موتور روبروی فلایویل خودرو نصب می‌شود. فلایویل نیز به میل‌لنگ موتور متصل است و با چرخش میل‌لنگ حرکت دوار دارد.

وظیفه سنسور دور موتور چیست؟

سنسور دور موتور زمان قرار گرفتن سیلندر یک در نقطه مرگ بالا را به ECU اطلاع می‌دهد. سنسور دور موتور این اطلاعات را از فلایویل به دست می‌آورد. در محیط فلایویل دو مدل دندانه وجود دارد یکی از این دندانه‌ها مثلثی شکل است که در زمان استارت زدن با متصل شدن موتور استارت به آن‌ها باعث چرخش فلایویل و میل‌لنگ می‌شود. اما بر روی فلایویل دندانه‌های مربعی شکلی نیز وجود دارد که سنسور دور موتور با توجه به آن‌ها موقعیت سیلندر یک را به واحد کنترل الکترونیکی خودرو اطلاع می‌دهد.

البته لازم به ذکر است در برخی خودروهای وارداتی سنسور دور موتور بر روی پولی میل‌لنگ نصب می‌شوند. پولی میل‌لنگ در ابتدای موتور قرار دارد و با چرخش میل‌لنگ حرکت دوار دارد و نیروی چرخشی را با تسمه‌ها به هیدرولیک فرمان، الترناتور و کولر خودرو انتقال می‌دهد.

نقش سنسور دور موتور در عملکرد موتور

سنسور دور موتور نقش مهمی در عملکرد موتور دارد. تاثیر سنسور دور موتور را می‌توانیم در نحوه عملکرد قسمت‌های مختلفی از خودرو در نظر بگیریم. پس از اینکه دانستیم سنسور دور موتور چیست، در ادامه اهمیت این سنسور را در عملکرد تعدادی از بخش‌های مهم خودرو شرح می‌دهیم.

نقش سنسور دور موتور در سیستم جرقه‌زنی

یکی از مهم‌ترین کارکردهایی که سنسور دور موتور خودرو دارد، تاثیر آن در عملکرد سیستم جرقه‌زنی خودرو است. برای تنظیم زمان دقیق جرقه‌زنی در هر سیلندر، ECU نیاز دارد تا موقعیت دقیق میل‌لنگ را بداند. واحد کنترل الکترونیکی خودرو اطلاعات مربوط به موقعیت میل‌لنگ را از سنسور دور موتور خودرو دریافت می‌کند.

اگر زمان جرقه‌زنی اشتباه باشد، موتور کارایی خود را از دست می‌دهد. علاوه بر این زمان جرقه‌زنی نادرست باعث افزایش مصرف سوخت و حتی آسیب به موتور می‌شود. برای آشنایی بیشتر با نحوه عملکرد سیستم جرقه‌زنی در خودرو می‌توانید مطلب سیستم جرقه زنی در خودرو از فرادرس را مطالعه کنید.

تنظیم پاشش سوخت با سنسور دور موتور

واحد کنترل الکترونیکی خودرو با اطلاعات دریافتی از سنسور دور موتور می‌تواند حجم مناسب سوخت برای پاشش از انژکتورها را تنظیم کند. این کار باعث بهینه‌سازی مصرف سوخت و کاهش آلایندگی می‌شود. ECU خودرو برای تنظیم دقیق مقدار سوخت تزریقی به سیلندرها، به اطلاعات دریافتی لحظه‌ای از دور موتور نیاز دارد. با استفاده از این اطلاعات، ECU مدت‌ زمان باز بودن انژکتورها برای پاشش سوخت را تعیین می‌کند. بنابراین عملکرد صحیح سیستم سوخت رسانی خودرو کاملا وابسته به سنسور دور موتور است.

کنترل دور آرام موتور

زمانی که راننده پدال گاز را رها می‌کند، موتور در حالت دور آرام کار می‌کند. ECU با استفاده از اطلاعات سنسور دور موتور، دور آرام را ثابت نگه می‌دارد. بدون سنسور دور موتور، احتمال ایجاد نوسان شدید در دور موتور خودرو وجود دارد و در این حالت حتی ممکن است موتور خاموش شود. سنسور دور موتور با ارسال مداوم اطلاعات سرعت چرخش میل‌لنگ به ECU امکان کنترل دقیق دور آرام را فراهم می‌کند.

ECU بر اساس این داده‌ها دریچه گاز الکترونیکی را تنظیم می‌کند. بنابراین در صورت خرابی سنسور دور موتور، دور آرام موتور نوسان شدیدی می‌کند و رانندگی در ترافیک بسیار دشوار خواهد شد.

یادگیری مکانیک خودرو با فرادرس

یادگیری مکانیک خودرو مسیری عملی و پویا است که درک عمیقی از ساختار و عملکرد خودرو در اختیار ما قرار می‌دهد. ترکیبی از دانش تئوری و مهارت‌های فنی برای یادیگری مکانیک خودرو لازم است. مباحثی مانند نحوه کارکرد موتورهای احتراق داخلی و سیستم‌های انتقال قدرت تا برق خودرو و سیستم تعلیق در مکانیک خودرو بررسی می‌شود.

یکی از موارد مهمی که در یادگیری مکانیک خودرو کاربرد زیادی دارد، کسب مهارت جهت عیب‌یابی خودرو است. برای این منظور بهتر است تا علاوه بر تسلط به مفاهیم پایه مکانیک خودرو، افراد به‌طور عملی فعالیت‌هایی را در تعمیرگاه‌های مجاز به‌طور کارآموزی انجام دهند تا از نزدیک با نحوه عیب‌یابی خودروها آشنا شوند.

برای یادگیری مکانیک خودرو فیلم‌های آموزشی متنوعی در فرادرس تهیه شده است که برخی از آن‌ها را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

• فیلم آموزش سرویس خودرو تعویض روغن و فیلتر فرادرس
• فیلم آموزش سیستم سوخت رسانی خودروهای دوگانه سوز CNG و LPG فرادرس
• فیلم آموزش برق خودرو و عیب یابی قطعات الکتریکی و الکترونیکی ماشین فرادرس
• فیلم آموزش دیاگ خودرو و انژکتور – نحوه دیاگ زدن ماشین و عیب یابی فرادرس
• فیلم آموزش آشنایی با کامپیوتر خودرو یا ای سی یو ECU و عملکرد آن فرادرس

همچنین فرادرس، دوره‌های ویدیویی بسیار متنوع و کاربردی را در زمینه تعمیر و نگهداری خودرو به انتشار رسانده که اگر به این مباحث علاقه‌مند هستید می‌توانید آن‌ها را از طریق لینک زیر مشاهده کنید.

• مجموعه فیلم‌های آموزش تعمیر و نگهداری خودرو فرادرس

علائم خرابی سنسور دور موتور

یکی از مهم‌ترین سوالاتی که دارندگان خودرو با آن مواجه می‌شوند این است که چگونه می‌توان خرابی انواع سنسورها در خودرو مانند سنسور دور موتور را تشخیص داد. بنابراین در ادامه به این موضوع می‌پردازیم که علائم خرابی سنسور دور موتور چیست و آن‌ها را شرح می‌دهیم.

• روشن شدن چراغ چک موتور: رایج‌ترین نشانه خرابی سنسور دور موتور، روشن شدن چراغ چک موتور است. البته روشن شدن چراغ چک می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد که یکی از آن‌ها خرابی سنسور دور موتور است که با دستگاه دیاگ می‌توان متوجه شد.
• خاموش شدن ناگهانی خودرو: بدون سیگنال صحیح از سنسور دور موتور، ECU نمی‌تواند موتور را کنترل کند و احتمال خاموش شدن ناگهانی موتور وجود دارد.
• افت عملکرد و توان موتور: در صورت خرابی سنسور دور موتور، ECU وارد حالت اضطراری می‌شود و توان موتور به‌شدت کاهش پیدا می‌‌کند.
• افزایش مصرف سوخت: با خرابی سنسور دور موتور ای سی یو نمی‌تواند نسبت سوخت به هوا را به‌درستی تنظیم کند و درنتیجه مصرف سوخت افزایش می‌یابد.
• روشن نشدن خودرو: سنسور معیوب باعث می‌شود که ای سی یو سیگنال جرقه‌زنی یا پاشش سوخت را ارسال نکند و موتور روشن نمی‌شود.

با توجه به اینکه سنسور دور موتور موقعیت سیلندر یک را به واحد کنترل کننده الکترونیکی خودرو نشان می‌دهد، بنابراین در صورت عدم کارکرد این سنسور، ECU نمی‌تواند زمان جرقه و پاشش سوخت را تعیین کند و در نتیجه خودرو روشن نمی‌شود. البته خودروهایی که علاوه بر سنسور دور موتور، مجهز به سنسور میل سوپاپ هستند، در صورت خرابی سنسور دور موتور نیز روشن می‌شوند. در این حالت ECU می‌تواند اطلاعات مربوط به موقعیت سیلندر یک را از سنسور میل سوپاپ دریافت کند و موتور را روشن کند.

علاقه‌مندان به یادگیری مکانیک خودرو، علاوه بر یادگیری مطالب مربوط به انواع سنسورها مانند سنسور دور موتور و نحوه عملکرد آن‌ها در خودرو، می‌توانند از فیلم‌های آموزشی مربوط به مکانیک خودرو مانند فیلم آموزش تنظیم موتور خودروهای انژکتوری فرادرس استفاده کنند.

فیلم آموزش تنظیم موتور خودروهای انژکتوری + گواهینامه در فرادرس

کلیک کنید

عیب‌یابی سنسور دور موتور

عیب‌یابی سنسور دور موتور از آن جهت اهمیت زیادی دارد که در صورت خرابی این سنسور اتومبیل معمولا روشن نمی‌شود. عدم عملکرد صحیح سنسور دور موتور معمولا بر اثر ضربه به خود سنسور یا خرابی در سیم و سوکت مربوطه ناشی می‌شود. برای عیب‌یابی سنسور دور موتور لازم است تا دلایل عدم کارکرد درست این سنسور را پیدا کنیم. دلایل عدم کارکرد درست سنسور دور موتور را نیز می‌توانیم در موارد زیر خلاصه کنیم.

• ضربه به سنسور دور موتور
• سولفاته شدن سوکت سنسور
• کثیفی سنسور دور موتور
• لخت شدن سیم سنسور و اتصال آن به بدنه
• وجود مشکل در دندانه‌های فلایویل
• عدم فاصله مناسب بین سنسور و فلایویل

در صورت وجود هر کدام از موارد ذکر شده در بالا ممکن است سنسور دور موتور به‌درستی کار نکند. بنابراین در ابتدا لازم است تا با دستگاه دیاگ، از عدم کارکرد درست سنسور دور موتور مطمئن شویم. سپس می‌توانیم با بررسی هر کدام از علل خرابی ذکر شده، نسبت به رفع عیب آن‌ها اقدام کنیم.

خودروهای امروزی از قطعات برقی زیادی تشکیل شده‌اند که برای عیب‌یابی خودرو لازم است تا با نحوه عملکرد و عیب‌یابی آن‌ها ‌آشنا شویم. برای یادگیری قطعات الکتریکی خودرو مانند انواع سنسورها و نحوه عیب‌یابی قطعات برقی خودرو می‌توانید فیلم آموزش برق خودرو و عیب یابی قطعات الکتریکی و الکترونیکی ماشین فرادرس را مشاهده کنید.

تاثیر سنسور دور موتور بر مصرف سوخت

سنسور دور موتور تاثیر مستقیمی در میزان مصرف سوخت خودرو دارد. از سویی دیگر عدم عملکرد درست این سنسور باعث افزایش آلایندگی نیز می‌شود. برای اینکه بدانیم تاثیر سنسور دور موتور بر مصرف سوخت چیست لازم است تا به این موضوع توجه کنیم که واحد کنترل الکترونیکی خودرو با توجه به اطلاعات دریافتی از سنسور دور موتور نسبت سوخت به هوا و زمان جرقه‌زنی را تنظیم می‌کند.

بنابراین هر گونه اختلال در این سنسور یا دریافت اطلاعات نادرست از آن می‌تواند باعث احتراق ناقص شود. بنابراین در صورتی که نسبت سوخت به هوا برای کارکرد بهینه موتور به‌درستی تنظیم نشود، علاوه بر احتمال افزایش مصرف سوخت، باعث تولید آلایندگی توسط خودرو می‌شود. تاثیر ارسال اطلاعات نادرست از سنسور دور موتور به ECU را می‌توانیم در دو حالت زیر بررسی کنیم.

• تزریق سوخت بیش از حد: تزریق سوخت بیش از حد باعث افزایش چشمگیر مصرف سوخت، تولید دود سیاه از اگزوز و رسوب‌گیری شمع‌ها می‌شود.
• تزریق سوخت کمتر: تزریق کمتر سوخت به موتور باعث کاهش شتاب خودرو و در نهایت آسیب به موتور می‌شود.

تاثیر سنسور دور موتور بر ایمنی خودرو

سنسور دور موتور تاثیری غیرمستقیم در افزایش ایمنی خودرو دارد. در برخی از خودروها که دارای ایمنی بالایی هستند، سنسور دور موتور با تاثیر بر سیستم‌های الکترونیکی خودرو نقش خود در افزایش ایمنی را ایفا می‌کند که در ادامه به چند مورد اشاره می‌کنیم.

• سیستم کنترل کشش: سیستم «کنترل کشش» (Traction Control) به اطلاعات دقیق سنسور دور موتور نیاز دارد تا بتواند عملکرد صحیحی داشته باشد. این سیستم از لغزش چرخ‌ها جلوگیری می‌کند.
• سیستم کنترل پایداری: سیستم «کنترل پایداری الکترونیکی» (ESP) از اطلاعات سنسور دور موتور برای حفظ تعادل خودرو در شرایط بحرانی استفاده می‌کند.
• هماهنگی ترمز و شتاب‌گیری: سنسور دور موتور با ارسال مداوم اطلاعات سرعت چرخش میل‌لنگ به ECU کمک می‌کند تا ترمز و شتاب‌گیری خودرو به‌صورت هماهنگ توسط واحد کنترل الکترونیکی مدیریت شود.

با توجه به افزایش قطعات الکترونیکی در خودرو و پیشرفت تکنولوژی، خودروهای امروزی از سیستم مالتی پلکس استفاده می‌کنند. سیستم مالتی پلکس این امکان را ایجاد می‌کند که تعداد سیم‌کشی‌های بکار رفته برای قطعات برقی کاهش پیدا کند و آن‌ها بتوانند در داخل شبکه ایجاد شده با هم ارتباط داشته باشند.

بنابراین تمامی سنسورها می‌توانند در شبکه مالتی پلکس اطلاعات خود را به اشتراک بگذارند تا از آن‌ در بخش‌های مختلف خودرو مانند قسمت‌های مربوط به ایمنی خودرو استفاده شود. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره نحوه عملکرد مالتی پلکس خودرو می‌توانید مطلب سیستم مالتی پلکس چیست از مجله فرادرس را مطالعه کنید.

نقش سنسور دور موتور در عملکرد ترمز ABS

در برخی از خودرو‌ها سنسور دور موتور با سنسورهای چرخ تعامل دارد تا سیستم ABS به‌درستی عمل کند. البته سیستم ترمز ضدقفل معمولا از سنسورهای سرعت چرخ استفاده می‌کند، اما در برخی اتومبیل‌ها اطلاعات سنسور دور موتور نیز برای بهینه‌ کردن ترمزگیری نقش دارد.

سیستم ترمز ضد قفل از قفل شدن چرخ‌ها هنگام ترمزگیری شدید جلوگیری می‌کند و برای راننده ترمزگیری بهتری را فراهم می‌کند. ECU با دریافت اطلاعات مربوط به دور موتور، می‌تواند عملکرد ترمز ضد قفل را بهینه‌ کند. همچنین در لحظاتی که سنسورهای چرخ دچار خطا می‌شوند، اطلاعات سنسور دور موتور به‌عنوان پشتیبان عمل می‌کند. این هماهنگی بین سنسورها، ایمنی و پایداری خودرو را در شرایط ترمزگیری بحرانی تضمین می‌کند.

یادگیری مهندسی مکانیک با فرادرس

در مسیر یادگیری مهندسی مکانیک با اصول فیزیک، ریاضیات و طراحی آشنا می‌شویم. مهندسی مکانیک کاربرد زیادی در صنعت دارد و بر روی درک و تحلیل نیروها، حرکت اجسام، انرژی و تبدیل آن‌ها تمرکز می‌کند. برای یادگیری مهندسی مکانیک علاوه بر لزوم فراگیری مباحث تئوری، لازم است تا با مهارت‌های عملی و حل مسئله نیز آشنا شویم.

علاقه‌مندان به مهندسی مکانیک یاد می‌گیرند چگونه سیستم‌های پیچیده را تحلیل کرده و راه‌حل‌های نوآورانه برای تولید، ساخت و بهینه‌سازی را ارائه کنند. امروزه رشته مهندسی مکانیک با فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند رباتیک، هوش مصنوعی و انرژی‌های تجدید‌پذیر گره خورده است و ارتباط نزدیکی با آن‌ها دارد.

برای یادگیری مباحث مربوط به مهندسی مکانیک فیلم‌های آموزشی متنوعی در فرادرس تهیه شده است که برخی از آن‌ها را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

• فیلم آموزش علم مواد
• فیلم آموزش ترمودینامیک
• فیلم آموزش مقاومت مصالح ۱ و ۲
• فیلم آموزش تحلیل استاتیکی با سالیدورکس
• فیلم آموزش سینماتیک و دینامیک ماشین ها

برای یادگیری سایر دروس و مطالب مرتبط با مهندسی مکانیک می‌توانید از لینک زیر استفاده کنید.

• مجموعه فیلم آموزش مهندسی مکانیک از دروس دانشگاهی تا کاربردی

جمع‌بندی

در ابتدای این مطلب از مجله فرادرس با عملکرد سنسور دور موتور آشنا شدیم و نقش آن را در عملکرد موتور بیان کردیم. برای این منظور اهمیت این سنسور را در کنترل زمان جرقه‌زنی و تنظیم پاشش سوخت توسط کامپیوتر خودرو بیان کردیم. سپس به این موضوع پرداختیم که علائم خرابی سنسور دور موتور چیست و برخی از نشانه‌های رایج خرابی این سنسور را شرح دادیم. عیب‌یابی سنسور دور موتور را توضیح دادیم.

برای این منظور مواردی مانند بررسی سلامت سوکت سنسور را بیان کردیم که برای عیب‌یابی سنسور دور موتور باید به آ‌ن‌ها توجه کنیم. تاثیر سنسور دور موتور بر مصرف سوخت را توضیح دادیم و استفاده از آن در افزایش ایمنی خودرو را شرح دادیم. در پایان نیز استفاده از اطلاعات دریافتی از سنسور دور موتور را در سیستم ترمز ضدقفل بیان کردیم.