کارسینوما چیست؟ – به زبان ساده

انواع سرطان

کارسینوما چیست؟

شایع‌ترین نوع سرطان در انسان کارسینوما است. در واقع کارسینوما نوعی سرطان است که در بافت‌هایی شروع می‌شود که سطوح داخلی یا خارجی بدن را ایجاد می‌کنند.

تومورهای بدخیم که از سلول‌های تغییر یافته تشکیل شده‌اند، منشا یا سلسله تکامل آن‌ها ناشناخته است اما دارای خصوصیات خاص مولکولی، سلولی و بافت‌شناسی معمولی سلول‌های اپیتلیال هستند، این تومورها نیز به عنوان کارسینوما شناخته می‌شوند.

کارسینوما درجا (Carcinoma in situ) در سلول‌های محل شروع خود باقی می‌ماند. همه کارسینوما سرطان نیستند. انواعی از کارسینوما به عنوان سرطان به شمار نمی‌آیند و به روش‌های مختلفی به بدن حمله می‌کنند.

مکان‌ها یا اندام‌هایی که غالباً تحت تأثیر کارسینوما قرار می‌گیرند، شامل موارد زیر هستند:

• استخوان
• رگ‌های خونی
• سلول‌های سیستم ایمنی
• مغز
• نخاع
• ریه
• سینه
• پروستات
• روده بزرگ و کوچک
• لوزالمعده

انواع کارسینوما

کارسینوم‌ها براساس ویژگی‌های بافت شناسی که از خود نشان می‌دهند، طبقه‌بندی می‌شوند. اصطلاحات زیر برای توصیف متداول‌ترین انواع تومورهای کارسینوما استفاده می‌شود.

فیلم آموزش زیست شناسی سلولی و مولکولی – مبانی و مفاهیم مقدماتی

کلیک کنید

• سرطان سلول سنگفرشی: کارسینوما با ویژگی‌‌های قابل مشاهده که نشانگر تمایز سلول‌های سنگفرشی هستند.
• سرطان سلو‌ل‌های بازال یا پایه: نوعی کارسینوما است که در سلول‌های پایه پوست ایجاد می‌شود.
• کارسینوم آدنوزاکاموس: تومور مختلط با آدنوکارسینوما و سرطان سلول سنگفرشی را آدنوزاکاموس می‌نامند.
• سرطان آناپلاستیک: گروه ناهمگن کارسینومای پیشرفته که دارای سلول‌هایی است که فاقد شواهد بافت شناسی یا سیتولوژیکی مجزا از نئوپلاسم‌های تمایز یافته هستند.
• کارسینوما سلولی بزرگ: سرطان سلول‌های بزرگ، یکنواخت گرد یا با شکل چند ضلعی به همراه سیتوپلاسم فراوان را شامل می‌شوند.
• آدنوکارسینوما: کارسینومای سلول‌های غده‌ای را آدنوکارسینوما می‌گویند.
• کارسینوم سلول کوچک: سرطان سلول‌های دایره‌ای با سه برابر قطر لنفوسیت‌های در حال استراحت و با شواهدی از وجود میزان کمی سیتوپلاسم در هر سلول، کارسینوم سلول کوچک نام دارد.

آدنوکارسینوما

آدنوکارسینوما (Adenocarcinoma)، نوعی از کارسینوما است که از سلول‌های اپیتلیال غده‌ای آغاز می‌شود یا ویژگی‌های غده‌ای دارند. در واقع آدنوکارسینوما در سلول‌های ترشحی یا غده‌ای بدن بروز پیدا می‌کند. بنابراین، سلول‌ها غالباً دارای ویژگی‌های ساختاری و مولکولی متناسب با بافت غده‌ای هستند.

سرطان سلول سنگفرشی

• اندام‌های خاص (مانند کبد)
• دستگاه گوارش
• دستگاه تنفسی

هنگامی که کارسینوم سلول سنگفرشی در پوست ایجاد می‌شود، اغلب آن را در مناطقی از بدن که در معرض آفتاب هستند، می‌توان مشاهده کرد، مانند:

• صورت
• گوش‌ها
• گردن
• لب
• پشت دست‌ها

به عبارت دیگر، کارسینوم سلول سنگفرشی به کارسینومایی که از سلول‌های اپیدرم پوست ناشی می‌شود و ویژگی‌های خاصی برای تمایز سلول‌های سنگفرشی نشان می‌دهد، گفته می‌شود. سرطان‌های سلول‌های سنگفرشی معمولا لایه میانی و بیرونی پوست را در بر می‌گیرند.

برخی از ویژگی‌هایی که سلول‌های اپیدرم برای تمایز به سلول‌های سنگفرشی از خود بروز می‌دهند، شامل مروارید‌های سنگفرشی و کراتینه شدن سلول‌ها هستند. سرطان سلول سنگفرشی بیشتر در اثر قرار گرفتن طولانی مدت در معرض بیش از حد تابش فرابنفش خورشید بدون محافظت و یا استفاده از دستگاه‌های برنزه کننده ایجاد می‌شود. علاوه بر این، کارسینوم سلول سنگفرشی اغلب در افرادی که دارای پوستی روشن هستند، بروز پیدا می‌کند.

انواع کارسینومای سلول سنگفرشی

• سرطان پوست سلول سنگفرشی (Squamous Cell Skin Cancer): نوعی سرطان پوست
• سرطان سلول سنگفرشی ریه (Squamous Cell Carcinoma of the Lung) : نوعی سرطان ریه
• کارسینوم تیروئید سلول سنگفرشی (Squamous Cell Thyroid Carcinoma): نوعی سرطان تیروئید
• سرطان سلول سنگفرشی مری (Esophageal Squamous Cell Carcinoma): نوعی سرطان مری
• سرطان سلول سنگفرشی واژن (Squamous Cell Carcinoma of the Vagina): نوعی سرطان واژن

علائم کارسینومای سلول‌‌های سنگفرشی

نشانه‌‌های ابتلا به سرطان سلول‌‌های سنگفرشی ممکن است در بخش‌‌های مختلف بدن که در معرض نور خورشید قرار دارد مانند پوست صورت، دست‌‌‌ها، گوش‌‌ها و پوست سر بروز کند. در برخی موارد این علائم در سایر بخش‌‌های بدن مانند داخل د‌هان، بخش‌‌های تناسلی و حتی کف پا نیز ظاهر می‌شوند.

سرطان سلول سنگفرشی ممکن است باعث پوسته پوسته شدن یا خونریزی در ناحیه سرطانی شود و علائمی شامل موارد زیر را نیز در بر می‌گیرد:

• لکه‌ها و اسکارهای قرمز
• ایجاد زخم‌های باز
• ایجاد زخم‌های مسطح و زبر
• ایجاد لکه‌های در داخل دهان
• ایجاد زگیل در نواحی مختلف بدن مانند اندام‌های تناسلی (زگیل تناسلی)

سرطان سلول بازال

«کارسینوم سلول بازال» (Basal Cell Carcinomas) از ناحیه فولیکول- چربی - آپوکرین لایه بازال پوست سرچشمه می‌گیرد، در واقع در سلول‌هایی این سرطان اتفاق می‌افتد که عمیق‌ترین قسمت لایه بیرونی پوست را پوشش می‌دهند. به همین ترتیب، این نوع سرطان یکی از متداول‌ترین اشکال سرطان پوست به دنبال قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید به شمار می‌آید. سه نوع کارسینوم سلول پایه وجود دارد که شامل کارسینوما سلول‌‌های بازال سطحی، گره‌ای و نفوذی است. این نوع سرطان تقریبا 70٪ از کل سرطان‌‌های پوستی غیرملانوما را تشکیل می‌دهد. برخی از انواع کارسینومای سلول‌های پایه علاوه بر پوست به سایر بخش‌های بدن نیز گسترش می‌یابند.

علائم سرطان سلول بازال

سرطان سلول بازال می‌تواند در هر فرد علائم متفاوتی داشته باشد. گاهی اوقات به شکل رشد توده گنبدی در پوستی به وجود می‌آید که در این برجستگی پوستی رگ‌های زیادی وجود دارد. این برجستگی‌ها می‌توانند به رنگ‌های صورتی، قهوه‌ای با سیاه بر روی پوست ظاهر شوند.

در ابتدا، یک کارسینوم سلول بازال مانند یک برجستگی کوچک مرواریدی ظاهر می‌شود که به نظر می‌رسد مانند یک خال گوشتی یا جوش است که با گذشت زمان از بین نمی‌رود. گاهی اوقات این برجستگی می‌تواند تیره به نظر برسد یا ممکن است، لکه‌های براق صورتی یا قرمز با پوسته پوسته شدن در پوست فرد به وجود آید. یکی از علائم دیگر این نوع سرطان، رشد مومی و سخت پوست است. زخم‌های پوستی حاصل از کارسینوم سلول بازال بسیار حساس هستند و به راحتی خونریزی می‌کنند.

علل ایجاد سرطان سلول بازال

کارسینوما آناپلاستیک

یکی از انواع کارسینوم آناپلاستیک تومورهای بدخیم غده تیروئید است. در این بیماری، تیروئید به سرعت بزرگ می‌شود و در گردن ایجاد فشار می‌کند. کارسینوم آناپلاستیک تیروئید اغلب در افرادی که دچار کمبود ید هستند، دیده می‌شود و یکی از بهترین روش‌های درمانی این نوع سرطان عمل جراحی همراه با شیمی درمانی است.

کارسینوما سلولی بزرگ

«سرطان سلولی بزرگ» (Large Cell Carcinomas) به دلیل عدم وجود علائم بافت شناسی سایر کارسینوما‌‌ها مورد شناسایی قرار می‌گیرد و سلول‌های این نوع کارسینوما سیتوپلاسم بزرگ و یک مورفولوژی چند ضلعی را به نمایش می‌گذارند. شایع‌ترین علت سرطان سلول‌‌های بزرگ مصرف سیگار است.

کارسینوما سلول کوچک

«کارسینوم سلول کوچک» (Small Cell Carcinoma) توسط سلول‌‌های گرد بسیار کوچک‌ و با سیتوپلاسم کم ‌در تصاویر میکروسکوپی نشان داده می‌شوند. این سلول‌‌ها همچنین به صورت چند ضلعی یا دوکی شکل هستند. علاوه بر این، کارسینومای سلول کوچک بسیار بدخیم است و زمان دو برابر شدن این سلول‌ها بسیار کوتاه است و تمایل زیادی به متاستاز‌‌ در سلول‌های سرطانی کوچک (تقریباً 70٪ موارد) وجود دارد.

فیلم آموزش هیستولوژی و پاتولوژی پایه در فرادرس

کلیک کنید

شایع‌ترین بخش‌هایی از بدن که سرطان سلول کوچک در آن‌ها به وجود می‌آیند، شامل ریه و د‌‌هانه رحم است. این نوع سرطان به شدت در افرادی که سیگار مصرف می‌کنند، رایج است و سرطان سلول‌‌های کوچک به ندرت در افراد غیرسیگاری مشاهده می‌شود.

کارسینوم آدنوزاکاموس

«کارسینومای آدنوزاکاموس» (Adenosquamous Carcinoma) تومور‌‌هایی هستند که خصوصیات سرطان سلول سنگفرشی را نشان می‌دهند و هر کدام حداقل 10٪ از کل حجم تومور را تشکیل می‌دهند. این نوع سرطان بیشتر در ریه‌‌ها مشاهده می‌شود، اما نسبتاً نادر است و بین 1 تا 5 درصد از کل سرطان‌‌های ریه را به خود اختصاص می‌دهد. علاوه بر این، بین کارسینومای آدنوزاکاموس و سابقه مصرف سیگار ارتباط زیادی وجود دارد.

کارسینوم درجا

کارسینوما درجا اصطلاحی برای کارسینومای موضعی کوچک است که از طریق غشای پایه اپیتلیال از حمله سلول‌های سرطانی به سلول‌های طبیعی مجاور جلوگیری می‌کند. این نوع از کارسینوم از نوع سرطان‌های پیش تهاجمی است اما به سرطان‌های بدخیم مرتبط نیست. کارسینوم درجا تقریباً همیشه به رشد و پیشرفت خود ادامه می‌دهد تا زمانی که به درون غشای پایه یا ساختار‌های دیگر نفوذ کرده و از آن عبور کند. پس از نفوذ به غشای پایه یا سایر ساختار‌ها، این ضایعات دیگر کارسینوما درجا محسوب نشده و به کارسینومای تهاجمی تبدیل می‌شوند. اگر توده‌های کارسینوم درجا با استفاده از برداشتن جراحی، کرایوتراپی یا سرما درمانی، لیزر و یا سایر روش‌های موضعی قبل از متاستاز برداشته شود، می‌تواند تقریبا به طور صد درصد درمان شوند.

راه‌های درمانی انواع کارسینوما

درمان کارسینوما با توجه به نوع و محل آن متفاوت خواهد بود. درمان‌های احتمالی شامل موارد زیر است:

• شیمی‌ درمانی
• پرتو درمانی
• عمل جراحی
• درمان هدفمند سرطان
• درمان بیولوژیک