تفاوت DNA و RNA چیست؟ – همه فرق هایی که باید بدانید

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
DNA چیست و ساختار آن چگونه است؟
DNA یا اسید دئوکسی ریبونوکلئیک، ماده شیمیایی آلی با ساختار مولکولی پیچیده که در تمام سلولهای پروکاریوتی و یوکاریوتی و در بسیاری از ویروسها یافت میشود. DNA اطلاعات ژنتیکی را برای انتقال صفات ارثی کد میکند. هر رشته از یک مولکول DNA از یک زنجیره طولانی از نوکلئوتیدهای مونومری تشکیل شده است. نوکلئوتیدهای DNA شامل یک مولکول قند دئوکسیریبوز است که یک گروه فسفات و یکی از چهار باز نیتروژنی دو پورین (آدنین و گوانین) و دو پیریمیدین (سیتوزین و تیمین) به آن متصل است.

همانند سازی DNA چگونه است؟

RNA چیست و ساختار آن چگونه است؟

انواع RNA
از بین بسیاری از انواع RNA، سه نوع از شناختهشده ترین و رایجترین آنها که در همه موجودات وجود دارند شامل موارد زیر هستند:
- RNA پیام رسان (mRNA): در سنتز پروتئین، mRNA کدهای ژنتیکی را از DNA موجود در هسته به ریبوزومها، محلهای ترجمه پروتئین در سیتوپلاسم، حمل میکند.
- RNA انتقالی (tRNA): مولکولهای tRNA (که گاهی RNA محلول یا فعالکننده نیز نامیده میشود)، که حاوی کمتر از 100 نوکلئوتید هستند، آمینو اسیدهای مشخص شده را به ریبوزومها میآورند، جایی که آنها برای تشکیل پروتئین به هم متصل میشوند.
- RNA ریبوزومی (rRNA): ریبوزومها از rRNA و پروتئین تشکیل شده اند. زیرواحدهای پروتئین ریبوزوم توسط rRNA کدگذاری شده و در هسته سنتز میشوند. این ساختار ریبونوکلئوپروتئینی هنگامی که به طور کامل جمع شد، به سیتوپلاسم منتقل میشود، جایی که به عنوان تنظیمکننده کلیدی ترجمه، کد حمل شده توسط mRNA را خوانش میکند.
این مولکولهای RNA و انواع دیگر RNAها عمدتاً واکنشهای بیوشیمیایی مشابه آنزیمها را انجام میدهند. با این حال، برخی از آنها عملکردهای تنظیمی پیچیدهای در سلولها دارند. RNAها به دلیل دخالت در بسیاری از فرآیندهای تنظیمی، فراوانی و عملکردهای متنوعشان، نقش مهمی در فرآیندهای سلولی و بیماریهای طبیعی دارند.

علاوه بر تقسیمبندی RNA ها به سه دسته بالا، RNAها به انواع آر ان ای کدشونده (cRNA) و غیرکدشونده (ncRNA) تقسیم میشوند. دو نوع ncRNA وجود دارد، ncRNAهای نگهدارنده (tRNA و rRNA) و ncRNAهای تنظیمی که بیشتر بر اساس اندازه آنها طبقهبندی میشوند. ncRNAهای طولانی (lncRNA) حداقل 200 نوکلئوتید دارند، در حالی که ncRNAهای کوچک کمتر از 200 نوکلئوتید دارند. ncRNA های کوچک خود به انواع مختلفی به ترتیب زیر تقسیم میشوند:
- میکرو آر ان ای یا miRNA
- RNA هستهای کوچک (snRNA)
- RNA مداخله گر کوچک (siRNA)
- RNA برهمکنش کننده (piRNA)
تفاوت DNA و RNA چیست ؟
RNA عملکردهای منحصر به فردی را در سایر پروکاریوتها و یوکاریوتها انجام میدهد. DNA اطلاعات ژنتیکی را ذخیره و منتقل میکند در حالی که RNA پروتئین عملکردی را از آن تشکیل میدهد و این یک تفاوت عمده بین هر دو است.

اسید دئوکسی ریبونوکلئیک (DNA) و اسید ریبونوکلئیک (RNA) شاید مهمترین مولکولها در زیستشناسی سلولی باشند که مسئول ذخیره و خواندن اطلاعات ژنتیکی و زیربنای همه حیات هستند. آنها هر دو پلیمرهای خطی هستند، متشکل از قندها، فسفاتها و بازها، اما تفاوتهای کلیدی وجود دارد که این دو را از هم جدا میکند. این تمایزات این دو مولکول را قادر میسازد تا با هم کار کنند و نقش اساسی خود را ایفا کنند. در ادامه همه تفاوتهای DNA و RNA را بیان میکنیم.
تفاوت در ساختار و ترتیب
DNA یک مولکول زیستی دو رشتهای است که از دو زنجیره پلی نوکلئوتیدی تشکیل شده است در حالی که RNA یک بیومولکول تکرشتهای است که از یک زنجیره پلی نوکلئوتیدی منفرد تشکیل شده است. با توجه به اینکه DNA ماده ژنتیکی در اکثر موجودات و عامل اصلی انتقال توارث به نسلهای بعدی است دو رشتهای بودن آن مهم است تا در صورتی که یکی از رشتهها آسیب دید رشته دیگر توانایی ترمیم مولکول DNA را از روی رشته مکمل داشته باشد.
جالب توجه است که برخی از RNAهای دو رشتهای نیز در یوکاریوتها یافت میشوند که به آنها microRNA یا siRNA میگویند. از نظر عملکردی، microRNA نمیتواند پروتئین تشکیل دهد، در عوض، به تنظیم بیان ژن از طریق مکانیسم «تداخل RNA» کمک میکند. dsRNA به مقدار بسیار کم وجود دارد. در ادامه تفاوتهای ساختاری این دو مولکول را از جنبههای مختلف ساختاری بررسی میکنیم.

تفاوت DNA و RNA در طول
DNA در مقایسه با RNA بسیار طولانیتر است. ژنوم ما حاوی هر دو نوع DNA کدکننده و غیرکدکننده است که روی کروموزومها مرتب شدهاند. اگر تمام DNA یک سلول را بکِشیم در واقع 3 متر طول دارد. از این رو نحوه قرارگیری آن در داخل سلول بسیار مهم است. بستهبندی DNA اجازه میدهد تا به صورت کروموزومهایی مرتب شده و در داخل سلول قرار گیرند. برخلاف این، RNA یک محصول عملکردی نهایی است که از DNA رونویسی شده است، بنابراین بسیار کوتاهتر از DNA است زیرا توالیهای غیر کد کننده حذف میشوند. کل ژنوم انسان شامل 3/2 میلیارد جفت باز است در حالی که اگر کل RNA یک سلول را در نظر بگیریم، طول آن تنها چند هزار باز است.
تفاوت DNA و RNA در قند ساختاری

در طول واکنش کاتالیزوری، تفاوت یک اکسیژن باعث میشود آنزیمها به راحتی DNA را از RNA تشخیص دهند. شباهت آنها در این است که هر دو قند پنتوز پنج کربنی هستند که با جفت شدن با باز و فسفات (قند + باز + فسفات = نوکلئوتید) یک نوکلئوتید را تشکیل میدهند.
تفاوت DNA و RNA در بازها
DNA از آدنین، گوانین، سیتوزین و تیمین ساخته شده است در حالی که RNA از آدنین، گوانین، سیتوزین و اوراسیل (یوراسیل) ساخته شده است. همانطور که متوجه شدید به جای تیمین، RNA حاوی یوراسیل است که یکی دیگر از تفاوتهای اصلی بین DNA و RNA است. دو رشته DNA توسط پیوند هیدروژنی (دو پیوند بین آدنین و تیمین و سه پیوند بین سیتوزین و گوانین) به هم متصل میشوند. در حالی که اگر RNA دو رشتهای باشد، با پیوندهای هیدروژنی به صورت دو پیوند هیدروژنی بین آدنین و اوراسیل و سه پیوند هیدروژنی بین سیتوزین و گوانین به هم متصل میشوند.
تفاوت DNA و RNA در محل حضور
هنگامی که DNA در اندامک سلولی وجود دارد، به عنوان DNA اندامکی شناخته میشود. اندامکها بخشی از یک سلول موجود در سیتوپلاسم هستند. میتوکندری، جسم گلژی، کلروپلاست و شبکه آندوپلاسمی و غیره اندامکی هستند که در یک سلول وجود دارند. در میان این میتوکندریها و کلروپلاستها DNA خاص خود را دارند و ماشینهای تکثیر برای کپی برداری از آن را نیز دارند. DNA سیتوپلاسمی در اندامکهای محدود به غشا در داخل سلول وجود دارد. کلروپلاست و میتوکندری رایجترین اندامکهایی هستند که DNA خاص خود را دارند. این DNA به آنها برای سنتز مولکولهای پروتئینی خود جهت انجام عملکردهای مختلف بیولوژیکی کمک میکنند.

تفاوت DNA و RNA در سنتز چگونه است؟
DNA توسط یک آنزیم DNA پلیمراز در طول فرآیند همانندسازی سنتز میشود در حالی که RNA توسط یک آنزیم RNA پلیمراز در طول رونویسی سنتز میشود. فرآیند سنتز RNA به صورت De novo (سنتز De novo به سنتز مولکولهای پیچیده از مولکولهای ساده مانند قندها یا اسیدهای آمینه اشاره دارد) در حالی است که فرآیند سنتز DNA به یک آغازگر کوتاه و تک رشتهای برای شروع نیاز دارد. این نشان میدهد که وجود پرایمر (اسید نوکلئیک) برای سنتز RNA از طریق RNA پلیمراز ضروری نیست. از نظر ساختاری، RNA از حلقهها (لوپها) و ساقهها (بندها) تشکیل شده است در حالی که DNA یک ساختار مارپیچ دو رشتهای است که به صورت کروموزومها مرتب شده است. با این حال، برخی از مولکولهای DNA دارای ساختار اضافی تتراپلکس، چهارگانه یا مارپیچ آلفا هستند. برخی از انواع DNA نیز به صورت دایرهای (پلاسمید) و خطی وجود دارد.
تفاوت DNA و RNA در عملکرد آن ها چیست؟

تفاوت DNA و RNA در انواع آن ها
DNA در طبیعت به پنج شکل مختلف A-DNA، B-DNA، C-DNA، D-DNA و Z-DNA یافت میشود. که هر کدام را در ادامه بیشتر بررسی میکنیم.
انواع DNA
- B-DNA: دی ان ای فرم B تقریباً در همه موجودات زنده یافت میشود و در طبیعت بسیار شایع است. این DNA راستگرد با یک شیار اصلی و فرعی است. دارای 10/5 جفت باز در هر چرخش مارپیچ است.
- A-DNA: دی ان ای شکل A نیز راستگرد اما مارپیچ آن پهنتر از DNA شکل B است. این نوع DNA دارای شیار اصلی و فرعی است و دارای 11 جفت باز در هر چرخش مارپیچ است. این نوع DNA در محیطی که غلظت نمک یا غلظتهای یونی بالاتری مانند K+، Na+، Cs+ وجود دارد یا در حالت کمآبی، به شکلی که شامل 11 جفت نوکلئوتید به صورت عمودی در هر جفت باز است، دوام میآورد.
- Z-DNA: دی ان ای شکل Z چپگرد است و شیار اصلی در آن وجود ندارد. دارای 12 جفتباز در هر چرخش مارپیچ است.
- C-DNA: دی ان ای شکل C یک نوع بسیار نادر است که دارای 9/33 جفت باز در هر چرخش مارپیچ است.
- D-DNA: این نوع DNA بسیار نادر است. 8 جفت باز به صورت منفی از محور مارپیچ با افزایش محوری در صورت حدود 3/03 آنگستروم نامگذاری شده اند.

انواع RNA
- mRNA: یک RNA پیامرسان که آمینواسید را برای ایجاد یک زنجیره پلی پپتیدی رمزگذاری میکند.
- tRNA: یک RNA انتقالی که به انتقال اسیدآمینه به محل ترجمه، در سیتوپلاسم در محل ریبوزوم کمک میکند.
- rRNA: یک RNA ریبوزومی سیتوپلاسمی جزء ریبوزوم مورد نیاز برای سنتز پروتئین است.
- snRNA: آر ان ای هستهای کوچک کمپلکسها را همراه با پروتئینهایی تشکیل میدهد که در پردازش RNA در یوکاریوتها استفاده میشود. سایر قطعات کوچکتر dsRNA به نام microRNA و siRNA نیز در یک سلول وجود دارند.
سایر تفاوت های DNA و RNA
DNA در شرایط قلیایی پایدارتر است در حالی که RNA پایدار نیست. DNA از شیار ماژور و مینور تشکیل شده است، شیار کوچک اجازه اتصال آنزیم را نمیدهد، بنابراین اتصال نوکلئاز به DNA و تخریب آن بسیار دشوار است. بر خلاف این، RNA تک رشتهای است و ساختار شیار جزئی ندارد، یک نوکلئاز میتواند به راحتی به آن حمله کرده و آن را از بین ببرد. با این حال، تجزیه RNA و سنتز مجدد به طور مداوم در یک سلول، سریعتر از DNA رخ میدهد. DNA به دلیل پایداری ارائه شده توسط پیوندهای C-H دئوکسی ریبوز واکنشپذیری کمتری دارد در حالی که RNA به دلیل پیوندهای O-H ریبوز واکنشپذیرتر است.
ژنومی که از DNA تشکیل شده است، مقداری DNA متیله را نیز حمل میکند که هیچ کدام نمیتوانند بیان شوند. از طرف دیگر، هیچ یک از RNAها متیله نمیشوند. یکی دیگر از تفاوتهای مهم بین DNA و RNA حساسیت به اشعه ماوراء بنفش است. اشعه ماوراء بنفش یکی از انواع رایج اشعههای ایجاد کننده جهش طبیعی است که به DNA ما آسیب میرساند. UV جهشزا به DNA ما صدمه زده و باعث جهش ژنتیکی میشود. DNA در مقابل آسیب اشعه ماوراء بنفش حساستر است در حالی که RNA نسبتاً در برابر اشعه ماوراء بنفش مقاوم است.

شباهت های DNA و RNA چیست؟
هر دو از کلاس ماکرومولکولهایی به نام اسید نوکلئیک و ماده ژنتیکی هستند. هر دو از پنج قند کربن پنتوز، فسفات و بازهای نیتروژنی تشکیل شده اند. هر دو زنجیره پلی نوکلئوتیدی هستند که از یک واحد نوکلئوتیدی یا مونومر تشکیل شده اند. هر دو بیومولکول توسط آنزیم پلیمراز سنتز میشوند. در عمل، DNA و RNA را میتوان با استفاده از الکل رسوب داد.
جدول تفاوت DNA و RNA
در جدول زیر انواع تفاوت DNA و RNA به صورت منسجم آمده است.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید














با سلام و احترام،
ضمن تشکر و قدردانی از مطالب مفید و آموزنده حضرتعالی، امیدوارم در ادامه مسیر زندگی موفق و سربلند باشید.