لامپ نئون – به زبان ساده

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید


اتمها و تابش نور
پروتون و نوترونها در هسته اتم قرار داشته که این هسته حدوداً کل جرم اتم را شامل میشود. الکترونها نیز در مدار یا ترازهای انرژی در اطراف هسته قرار دارند.


لامپ نئون
یکی از پرکاربردترین نوع از لامپهای تخلیه الکتریکی، لامپ نئون است. لامپهای تخلیه الکتریکی شامل محفظهای شیشهای بوده که هوای داخل آن را تخلیه و درون آن را از گازهای نجیب (نظیر نئون و زنون) پر میکنند.
در دو انتهای این محفظه شیشهای، الکترودهایی جهت اعمال اختلاف پتانسیل وجود دارند (شکل 5).

با توجه به مطالب فوق، میتوان فیزیک لامپ نئون را بر اساس شکل (6) به صورت زیر بیان کرد:

بر اساس شمارهگذاریهای شکل فوق، داریم:
- محفظهای شیشهای که هوای داخل آن تخلیه و با گاز نجیب (بیاثر) نئون پر شده است.
- در دو طرف محفظه الکترودهای ولتاژ بالا (High Voltage) جهت اعمال ولتاژ به گاز نئون و تبدیل آن به پلاسما وجود دارد. در شکل، الکترود سبز رنگ ترمینال مثبت و الکترود آبی رنگ ترمینال منفی است.
- در صورتی که منبع تغذیه خاموش باشد، تنها گاز نجیب نئون در محفظه وجود دارد. همچنین هنگامی که لامپ خاموش شود، در اثر بازترکیب مجدد الکترونها با اتمها، رفته رفته پلاسمای موجود در محفظه از بین رفته و تبدیل به گاز معمولی نئون میشود که به دلیل پایداری اتمها و الکترونها، هیچ گونه تابشی را (حداقل در طیف مرئی!) شاهد نیستیم (این عمل تقریباً سریع رخ میدهد).
- با اعمال اختلاف پتانسیل در مرتبه کیلوولت، گاز نئون درون محفظه، تبدیل به پلاسما (الکترون و یون مثبت) میشود. یونهای ایجاد شده تمایل دارند تا به سمت الکترود منفی بروند. به هنگام کار با ولتاژهای بالا (به خصوص پروبهای ولتاژ بالای آزمایشگاهی) رعایت نکات ایمنی بسیار مهم است.
- الکترونها نیز تمایل دارند تا به سمت الکترود مثبت بروند.
- در این حین، الکترونها، اتمهای نئون (یونیزه نشدهها) و یونها دائماً در حال برخورد با یکدیگر هستند. در پی این برخوردهای مکرر، الکترونهای اتم و یونها برانگیخته شده و میتوانند فوتونی با فرکانس (رنگ) قرمز (طیف نارنجی - قرمز) تابش کنند.
- برخوردهای مذکور با سرعت خیلی بالایی اتفاق میافتند. در نتیجه چشم ما شاهد تابشی پیوسته است. لازم به ذکر است که به دلیل دمای بالایی که لامپ نئون دارد، فوتونهایی با انرژی مادون قرمز (غیر قابل دیدن) نیز از لامپ نئون منتشر میشوند.
چرا نور لامپ نئون طیفی قرمز دارد؟
همانطور که در بخش اول این مقاله بیان کردیم، انرژی الکترونهای یک اتم متناسب با شماره تراز (عدد کوانتومی ) است. الکترونها میتوانند با دریافت و یا دادن انرژی بین این ترازها که مقدار انرژی گسسته دارند، جابهجا شوند. بسته به شماره ترازها (در واقع انرژی ترازها)، میزان انرژی که الکترون باید دریافت کند و یا بدهد، متفاوت است.
در توصیف کوانتومی، این انرژی به صورت بستههایی کوانتیده موسوم به فوتون در نظر گرفته میشود. مطابق با طول موج دوبروی، فوتون (کوانتوم یا ذره نور) را میتوان موجی با طول موج λ در نظر گرفت که ماهیت این موج، الکترومغناطیسی است. با این اوصاف، انرژی فوتون بسته به اختلاف انرژی دو ترازی که الکترون بین آنها جابهجا میشد، متفاوت است. یعنی:
در شکل زیر، رنگ خالص تابش شده از پلاسماهای گاز نجیب نشان داده شده است.

مفهوم کاتد سرد
در واقع با گرم شدن خیلی زیاد این کاتدها، الکترونها از طریق انرژی گرمایی، انرژی کافی جهت آزاد شدن از قید اتمها را پیدا میکنند. از این حیث به لحاظ تاریخی به الکترونها، پرتوهای کاتدی نیز میگویند. با این اوصاف، عبارت کاتد سرد در یک لامپ نئون به معنی سرد بودن الکترودهای مثبت و منفی آن نیست. همانطور که پیشتر بیان کردیم، لامپ نئون به دلیل دمای بالا، تابشهایی در طیف مادون قرمز نیز دارد.
تاریخچه
برای اولین بار مهندس فرانسوی جورج کلود (Georges Claude 1870-1960) لامپ نئون را در ۷ مارس 1910 میلادی اختراع و در فرانسه به ثبت رساند. این لامپ در حدود دهه 1920 میلادی به آمریکا راه پیدا کرد. شکل زیر پتنت (patent) ثبت شده از اختراع جورج کلود در آمریکا را در سال 1915 نشان میدهد.

در شکل فوق، قسمت قرمز رنگ، لوله شیشهای حاوی گاز نئون است که دو الکترود ولتاژ بالای زرد رنگ در دو سمت آن قرار دارد. جورج کلود پی برده بود که ناخالصیهای درون محفظه شیشهای به شدت روی عملکرد لامپ اثر میگذارند. به همین جهت در وسط محفظه دریچهای جهت خلأ کردن محفظه قبل از ورود گاز نئون تدارک دید (قسمت آبی رنگ). قسمت سبز رنگ نیز حاوی چوب یا ذغال جهت جذب ناخالصیهای محفظه شیشهای است.
اگر مطلب فوق برایتان مفید بود، مطالب مرتبط زیر نیز به شما پیشنهاد میشود:
- مجموعه آموزشهای فیزیک
- آموزش نرم افزار COMSOL Multiphysics برای پدیده های الکترومغناطیس
- مجموعه آموزشهای دروس مهندسی برق
- آموزش طراحی روشنایی و نورپردازی با نرم افزار DIALux
- طیف الکترومغناطیسی -- به زبان ساده
- گاز نجیب -- به زبان ساده
- مفاهیم روشنایی — به زبان ساده
^^
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید













