جاوا اسکریپت یا PHP – کدامیک بهتر است؟
- تفاوتها و شباهتهای کاربردی میان PHP و جاوا اسکریپت را میآموزید.
- خواهید آموخت که برای هر نوع پروژه وب، کدام زبان را انتخاب کنید.
- با ابزارها و فریمورکهای مطرح هرکدام از این زبانها آشنا خواهید شد.
- نحوه استفاده از جاوا اسکریپت و PHP بهصورت ترکیبی در پروژهها را میآموزید.
- با وضعیت بازار کار و مسیر یادگیری هر یک از این زبانها آشنا میشوید.
- میآموزید نقاط قوت و ضعف هر کدام از این زبانها را در تعیین مسیر مدنظر قرار دهید.

مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید
زبان برنامه نویسی PHP چیست؟

نمونه ابزارهای ساخته شده با PHP
از نمونه ابزارهایی که با PHP پیادهسازی شدهاند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- «سیستمهای مدیریت محتوا» (CMS) مانند وردپرس، Drupal، جوملا و سایر موارد.
- سرورهایی مانند «MariaDB» ،«SQL» ،«Postgresql» ،«Sybase» و غیره.
کاربرد PHP چیست؟
PHP کاربردهای گستردهای دارد. قابلتوجهترین کاربرد این زبان ساخت صفحات وب پویا است و طبق آمار «BuiltWith» امروزه بیش از 34 میلیون وبسایت از این زبان برنامه نویسی در بخش بکاند خود استفاده میکنند.
شاخصترین وبسایتهایی که از این زبان استفاده میکنند به صورت موارد زیر هستند:
- نایکی
- Salesforce
- والمارت
- و سایر موارد
همچنین PHP برای پروژههایی که نیاز به احراز هویت کاربران دارند گزینه بسیار مناسبی است و برای این هدف از ابزارهایی مانند مدیریت کوکی، احراز هویت با نام کاربری و رمز عبور و همچنین احراز هویت دو مرحلهای استفاده میکند. از طرفی PHP برای کار با پایگاههای داده بسیار گزینه مناسبی است زیرا میتواند با طیف گستردهای از آنها ارتباط برقرار کند.

زبان برنامه نویسی جاوا اسکریپت چیست؟
جاوا اسکریپت نوعی زبان برنامه نویسی کمحجم و سطح بالا به حساب میآید که بیشتر در کاربردهای سمت کلاینت یا سمت سرویسگیرنده به کار گرفته میشود و به صورت کلی میتوان گفت امروزه در بیشتر مرورگرهای مدرن و معروف دنیا برای ساخت صفحات وب تعاملی و پویا مورد استفاده قرار میگیرد. علاوه بر پروژههای سمت وب امروزه جاوا اسکریپت در توسعه بازی، توسعه برنامههای موبایل و دسکتاپ، همچنین برنامه نویسی سمت سرور و غیره نیز استفاده میشود.
جاوا اسکریپت نیازی به کامپایل مجدد ندارد و به همین دلیل بازده زمانی را برای کاربران بسیار افزایش میدهد. همچنین جاوا اسکریپت به دلیل وجود چارچوبهای بسیار کاربردی مانند Node.js و Angular.js و غیره امور توسعه را برای برنامه نویسان بسیار آسان کرده است و قابلیتهای بسیار بیشتری را در توسعه وب ارائه میدهد.

نمونه ابزارهای ساخته شده با جاوا اسکریپت
از نمونه ابزارهایی که با جاوا اسکریپت پیادهسازی شدهاند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- فناوریهای فرانتاند یا سمت کلاینت مانند موارد زیر:
- Angular JS
- «جی کوئری» (JQuery)
- Ember js
- Node.js
- Reactjs
- و غیره
- فناوریهای بکاند یا سمت سرور مانند موارد زیر:
- «مونگو دی بی» (MongoDB)
- Node.js
- Express.js
- و غیره
کاربرد جاوا اسکریپت چیست؟
به غیر از توسعه وب و ساخت وبسایتهای تعاملی و جذاب، جاوا اسکریپت در موارد زیر نیز کاربرد دارد.
- توسعه برنامههای موبایل
- توسعه وب سرورها
- توسعه بازی
- ساخت رباتهای چت
- ساخت پهپادهای قابل برنامهریزی
- و بسیاری از موارد دیگر
خاستگاه جاوا اسکریپت و PHP
PHP زبانی منبع آزاد است که در سال ١٣٧٤ شمسی (1995 میلادی) به وسیله شخصی به نام «Rasmus Lerdorf» ایجاد شد. نام این زبان ابتدا از عبارت «Personal Home Page» گرفته شد که معنی آن «ابزارهای صفحه اصلی شخصی» است که این ابزارها مجموعهای از اسکریپتهایی بودند که توسط «Rasmus» برای ردیابی بازدید از سایت خود استفاده میشدند. با توسعه «PHP 3.0»، این عبارت به «Personal Hypertext Preprocesso» تغیر یافت.
جاوا اسکریپت نیز در سال ١٣٧٤ شمسی (1995 میلادی) به وسیله شخصی به نام «برندان ایچ» (Brendan Eich) در شرکت «نت اسکیپ» (Netscape ) توسعه یافت. این زبان ابتدا با نام «Moca» شناخته میشود و بعداً به «LiveScript» تغییر نام داد. همچنین بعد از نام LiveScript، نام این زبان به جاوا اسکریپت امروزی تغییر کرد. اگرچه نام اصلی این زبان در حال حاضر «ECMAScript» ولی همه آن را با نام جاوا اسکریپت میشناسند.
حال که مقدمهای مختصر در رابطه با جاوا اسکریپت و PHP ارائه شد، در ادامه نوبت به بررسی ابعاد مختلی مقایسه این دو زبان برای رسیدن به پاسخ این سؤال که جاوا اسکریپت یا PHP کدام مناسبتر است، خواهد رسید.
جاوا اسکریپت یا PHP
اصولاً مقایسه جاوا اسکریپت و PHP برای رسیدن به پاسخی دقیقی برای اینکه مشخص شود که جاوا اسکریپت یا PHP کدام یک مناسبتر است، نیازمند بررسی دقیق عملکردها، ریشههای این دو زبان، تفاوتها و شباهتها، کاربردها و بسیاری از ابعاد مختلف دیگر است. این که به صورت قطعی گفته شود مثلاً جاوا اسکریپت از PHP برتر است یا برعکس، شاید ادعای درستی نباشد چون هرکدام از این دو زبان، کاربردها، مزایا و معایب و ویژگیهای خاص خودشان را دارند. در ادامه مقایسه این دو زبان محبوب از ابعاد مختلفی مورد بررسی قرار میگیرد.
در این مطلب جاوا اسکریپت و PHP در جنبههای زیر مورد مقایسه قرار میگیرند:
- شباهتها
- تفاوتها
- کاربردها
- دسترسپذیری
- کلاس و اشیا
- سرعت
- میزان استفاده و تقاضای بازار
- و غیره
شباهت های پی اچ پی و جاوا اسکریپت چیست؟
PHP به دلیل ویژگیهای برنامه نویسی شی گرا مشهور است و از طرف دیگر جاوا اسکریپت نیز میتواند ویژگیهای شی گرایی را با استفاده از «توابع کپسوله شده» (Encapsulated Functions) تقلید کند. این ویژگیها در PHP بهعنوان متغیرها و متدهای محلی شناسایی شناخته میشوند. جدول زیر درک بهتری از شباهتهای جاوا اسکریپت و پی اچ پی به کاربران میدهد.
|
ویژگیهای مشابه PHP و JavaScript | JavaScript | PHP |
| شی گرا | بله | بله |
| آسان برای استفاده از کدهای موجود | بله | بله |
| حساس به حروف کوچک و بزرگ در متغیرها | بله | بله |
| نیاز به HTTP برای اجرا | بله | بله |
| پشتیبانی از فریمورک | بله | بله |
| مستقل از پلتفرم | بله | بله |
| مدیریت حافظه | بله | بله |
| پشتیبانی از کتابخانه | بله | بله |
| مدیریت خطا | بله | بله |

در ادامه این مطلب از مقایسه این دو زبان برای درک بهتر اینکه جاوا اسکریپت یا PHP کدام بهتر است، فهرست عناصر زیر از منظر شباهت این دو زبان مورد بحث واقع خواهند شد.
- نوع زبان
- تعریف متغیرها
- کلاس و «اشیا» (Object)
- تقاضای بازار
- مستندات
شباهت جاوا اسکریپت و PHP از منظر نوع زبان
شباهت جاوا اسکریپت و PHP از نظر تعریف متغیر
یکی دیگر از جنبههای مورد بحث در رابطه با اینکه جاوا اسکریپت یا PHP کدام بهتر است، بررسی از منظر تعریف متغیر خواهد بود. هر دوی این زبانها از این لحاظ شبیه هم هستند و هر دو در واقع زبانی با «تخصیص نوع پویا» (Dynamic Type) به حساب میآیند.
این یعنی نیازی نیست برنامهنویس در هنگام تعریف متغیر، نوع آن را مشخص کند و نوع داده آن به صورت خودکار تعیین میشود. مثالهای زیر این موضوع را در هر دو زبان جاوا اسکریپت و PHP نشان میدهد. مثال مربوط به تعریف متغیر برای PHP به صورت زیر است:
مثال مربوط به تعریف متغیر برای جاوا اسکریپت به صورت زیر است:
این متغیرها در هر دو زبان جاوا اسکریپت و پی اچ پی به عنوان رشته (مجموعهای از کاراکترها) شناسایی میشوند، ولی در زبانهایی با «تعیین نوع ایستا» (Static Type) مانند جاوا روال به این صورت نیست و باید از اول تعیین شود که چه نوع متغیری استفاده خواهد شد. برای مثال، عدد صحیح در جاوا به صورت زیر تعریف میشود:
این کار برای جاوا اسکریپت و پی اچ پی با قابلیت تعیین نوع پویا امکانپذیر است. این یعنی میتوان به راحتی نوع داده را با تعریف مجدد آن در کدها تغییر داد. مثال بالا در زبان جاوا اسکریپت به صورت زیر است:
مثال بالا در زبان پی اچ پی به صورت زیر است:
در دو مثال بالا، از آنجایی که نوع داده به صراحت در PHP یا جاوا اسکریپت تعریف نشدهاند، به توابعی نیاز خواهد بود تا برای کاربر مشخص شود دارد با چه نوع دادهای کار میکند. در جاوا اسکریپت از تابعی به نام typeof برای انجام این کار استفاده میشود و در PHP از تابعی به نام gettype استفاده خواهد شد. همچنین در نسخه جدید و بهبود یافته این زبان (PHP 8) تابع get_debug_type نیز برای این هدف وجود دارد.

همچنین شایان ذکر است این زبانها از روشهای مختلفی برای اعلان متغیرها استفاده میکنند. PHP همه متغیرها را به صورت متغیر محلی در نظر میگیرد، مگر اینکه به عنوان متغیر سراسری اعلان شود. این مسئله برای جاوا اسکریپت متفاوت است. برای اعلان متغیر محلی در جاوا اسکریپت، باید از کلمه کلیدی var استفاده کرد، در غیر این صورت به طور پیشفرض متغیر به صورت سراسری در نظر گرفته میشود. مثالهای زیر این موضوع را برای دو زبان مذکور نشان میدهند. اعلان متغیر در PHP به صورت زیر است:
اعلان متغیر در جاوا اسکریپت به صورت زیر است:
نکته مهم دیگری که در تعریف متغیرها با این دو زبان باید در نظر گرفته شود، در رابطه با متغیرهای بولی (دودویی) است. زبان برنامه نویسی PHP کلمه کلیدی true را به دو صورت تایپ با حروف کوچک و بزرگ میپذیرد ولی جاوا اسکریپت این کلمه کلیدی را تنها زمانی درست تشخیص میدهد که کاملاً با حروف کوچک نوشته شود. مثال زیر در رابطه با این موضوع است.
مثال نحوه برخورد با متغیر بولی در جاوا اسکریپت به صورت زیر است.
مثال نحوه برخورد با متغیر بولی درPHP به صورت زیر است:
همچنین همانطور که گفته شد، جاوا اسکریپت و PHP هر دو خصوص تشخیص متغیرها به حروف بزرگ و کوچک حساس هستند، با این حال PHP در هنگام برخورد با کلاس یا تابع به این مسئله حساس نیست ولی جاوا اسکریپت حساس است.
شباهت جاوا اسکریپت و PHP از نظر تعریف کلاس و اشیا
مسئله مهم دیگر در انتخاب بین جاوا اسکریپت یا PHP، مسئله کلاسها و اشیا است که در این بخش مورد بحث واقع خواهد شد. هیچ یک از این دو زبان در اصل شی گرا نبودند و در طول زمان شی گرایی با تکامل این دو زبان به آنها اضافه شده است. قابلیت ایجاد کلاس و اشیا به PHP در سال ۱۳۸۲ (یا ۲۰۰۴ میلادی) در این زبان ایجاد شد.

بازی «سیاهچال و اژدها» (Dungeons and Dragons | D&D) نمونه خوبی برای درک کلاس و شی در برنامه نویسی خواهد بود. در این بازی، شخصیت بازیکن مربوط به یک شی است. همچنین هر شخصیتی متعلق به کلاس شخصیت خواهد بود. اشیاء میتوانند هر تعداد خاصیت را داشته باشند که کاربر میخواهد تعریف کند. بنابراین، ویژگیهای کاراکتر ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- نام
- نژاد
- تواناییها (قدرت، هوش، زبردستی، جذابیت و غیره)
- تیپ شخصیتی (به عنوان مثال جسور، ترسو، کنجکاو)
میتوان از متدهای شی برای بازیابی اطلاعات مربوط به شی استفاده کرد. در اینجا نمونه کد PHP از تعریف کلاس و شی آورده شده است:
زمانی که این قطعه کد به فایل HTML اضافه میشود، خروجی در مرورگر باید به صورت زیر باشد:
Yen Sid
Human
Intelligence: 18همچنین در اینجا میتوان متدهایی تعریف کرد که این متدها اقداماتی هستند که اشیا انجام میدهند. در این بازی، عناصر زیر را میتوان به عنوان متد لحاظ کرد:
- surpriseAttack()
- disarmTrap()
- castSpell()
- resistPoison()
زمانی که متدی بر روی شی اجرا میشود، نتیجه ممکن است به ویژگیهای شی وابسته باشد.
تقاضای بازار کار برای جاوا اسکریپت و PHP چگونه است؟
مسئله مهم دیگری که باید در انتخاب بین جاوا اسکریپت یا PHP به آن توجه داشت، تقاضا و بازار کار آنها است که از این لحاظ هم شباهتهایی بین آنها وجود دارد. به صورت کلی میتوان گفت که تقاضا برای هر دو زبان در بازار فعلی زیاد است.
در ایالات متحده آمریکا به طور متوسط درآمد برنامهنویسان جاوا اسکریپت و PHP حدود 80000 دلار در سال است. آمار دقیق و مشخصی برای متوسط درآمد این دو زبان در ایران وجود ندارد، ولی به لحاظ تقاضا تقریباً در یک رده قرار دارند.
مستندات و اسناد رسمی برای دو زبان PHP و جاوا اسکریپت
یکی دیگر از اشتراکاتی که در مسئله انتخاب جاوا اسکریپت یا PHP مهم است، مسئله مربوط به وجود مستندات آنها خواهد بود. متأسفانه مستندات موجود برای این دو زبان چندان کاربرپسند نیستند و بیشتر برای افراد با تجربه نوشته شدهاند تا برای افراد تازه وارد. مستندات این دو زبان را میتوان از طریق دو لینک زیر بررسی کرد.
فردی به نام «کریس فردیناندی» (Chris Ferdinandi) که یکی از اساتید جاوا اسکریپت در سطح اول دنیا است، از نبود مستندات قانعکننده برای این زبان ابراز تأسف میکند و میگویید یکی از دلایلی که موجب شد این فرد دیر به تسلط کافی بر این زبان برسد، همین مسئله بوده است.
تفاوت بین PHP و جاوا اسکریپت چیست ؟
یکی دیگر از جنبههای مهمی که در رسیدن به پاسخ اینکه جاوا اسکریپت یا PHP کدام بهتر است بسیار حائز اهمیت خواهد بود، جنبه بررسی تفاوتهای این دو زبان است. جدا از شباهتهای PHP و جاوا اسکریپت، هر کدام از این دو زبان بسته به نحوه استفاده و زمان استفاده از آنها، مزایا، معایب و ابزارهای متفاوتی دارند.
مهمترین نکته در بررسی تفاوتهای این دو زبان، توجه به این اصل است که جاوا اسکریپت برای توسعه بخش فرانتاند (توسعه سمت کلاینت) و PHP برای توسعه بخش بکاند (توسعه سمت سرور) مناسب هستند. با در نظر گرفتن این اصل میتوان تفاوتهای این دو زبان را بهتر و مناسبتر درک کرد. به صورت کلی تفاوتهای این دو زبان را میتوان در جنبههایی که در زیر فهرست شدهاند، به صورت کامل بررسی کرد.
- برنامه نویسی سمت سرور در مقابل برنامه نویسی سمت مشتری
- Frontend در مقابل Backend
- ترکیب با زبانهای دیگر
- حساسیت به حروف کوچک
- «سینتکس» (Syntax)
- تعاریف متغیر و ثابت
- آرایهها
- یکپارچهسازی پایگاه داده
- «نخ» (Thread)
- سرعت
- مدیرت بسته
- استفاده در وب
- و موارد دیگر
برنامه نویسی سمت سرور در مقابل برنامه نویسی سمت مشتری
همانطور که در ابتدا نیز به آن اشاره شد، PHP نوعی زبان برنامه نویسی سمت سرور است. این یعنی این زبان روی وب سرور قابلیت اجرا را دارد. این نوع برنامه نویسی برای ارائه محتوای پویا (معمولاً از پایگاه داده) به کاربران بسیار مفید است. برای مثال، زمانی که کاربری به نام علی وارد وبسایتی میشود و پیام خوشآمدگویی «سلام علی» برای آن کاربر ظاهر میشود، در واقع این نوعی محتوای پویا به حساب میآید.

تفاوت پی اچ پی و جاوا اسکریپت از منظر فرانت اند و بک اند
همانطور که در بالا نیز به آن اشاره شد، PHP در پسزمینه یا بکاند وبسایتها اجرا میشود و همه کاربرانی که از سایت بازدید میکنند آن را نمیبینند. این یعنی که زبان PHP تمام کارهای خود را روی وب سرور انجام میدهد. از طرفی جاوا اسکریپت معمولاً در بخش فرانتاند اجرا میشود و کاربران با آن تعامل مستقیم دارند.
با این وجود جاوا اسکریپت امروزه به لطف توسعه فریمورک نود جی اس در سال ۱۳۸۷ (یا ۲۰۰۹ میلادی) در بخش بکاند نیز استفاده میشود و از این رو میتوان جاوا اسکریپت را زبان «تمام پُشته» (Full Stack) دانست.
تفاوت PHP و Javascript از لحاظ قابلیت ترکیب با زبان های دیگر
این قابلیت به صورت واضح با بررسی برنامههای وب از جمله وردپرس به خوبی قابل درک است. برای مثال فایل «Index.php» از قالب 2020 وردپرس حاوی قطعه کد زیر است:
با توجه به توضیحاتی که در این رابطه بیان شد، میتوان گفت که در انتخاب بین جاوا اسکریپت یا PHP مسئله قابلیت ترکیب با زبانهای دیگر نیز تا حدودی حائز اهمیت است.
تفاوت پی اچ پی و جاوا اسکریپت از لحاظ حساسیت به حروف کوچک
حساسیت به حروف بزرگ و کوچک در زبانهای برنامه نویسی به معنی نامگذاری موجودیتها در زبان با حروف کوچک و بزرگ است که در برخی از زبانها تفاوت ایجاد میکند. PHP تا حدی به حروف کوچک و بزرگ حساس است.
این مسئله در پی اچ پی برای نامگذاری برخی از عناصر اهمیت دارد و برای برخی دیگر اینطور نیست. برای مثال متغیرهای PHP به حروف کوچک و بزرگ حساس هستند. مثال زیر در این رابطه بسیار مهم است.
در این رابطه اگر کاربر سعی کند مقدار $DOG را بعداً در کد خود دریافت کند با خطا مواجه میشود. همچنین شایان ذکر است که، توابع PHP به حروف بزرگ و کوچک حساس هستند. برای مثال تابعی به نام dogFetch() در زیر ایجاد شده است.
در مثال فوق اگر تابع DogFetch() فراخوانی شود، تابع همچنان اجرا خواهد شد. با این حال، این روش کدنویسی خوبی نیست و ناسازگاری به وجود میآورد. از طرف دیگر جاوا اسکریپت کاملاً به حروف بزرگ و کوچک حساس است. مثلاً متغیرهایی به نام Salam ،salam و SALAM همگی با هم متمایز هستند.
میزان استفاده از PHP و جاوا اسکریپت
گزارشی از وبسایت «W3tech.com» تفاوت درصد وبسایتهای ساخته شده با فناوریهای PHP در مقابل جاوا اسکریپت را نشان میدهد که تصویر زیر حاکی از آن است.

تصویر بالا نشان میدهد که تقریباً ۷۹ درصد از وبسایتهای جهان در بخش بکاند و سمت سرور از PHP استفاده میکنند و این آمار برای جاوا اسکریپت تنها ۷ درصد است. همچنین ۷۷.۴ درصد از وبسایتهایی که در رتبه بدنی 1000000 وبسایت برتر جهان قرار دارند نیز از پی اچ پی بهره میبرد.
این آمار در بخش فرانتاند کاملاً به سود جاوا اسکریپت است و این زبان سایر زبانها را در این زمینه پشت سر میگذارد. آمار و ارقام به دست آمده در تحقیق وبسایت «W3tech.com» نشان میدهد که ۹۵.۲ درصد وبسایتهای جهان در بخش فرانتاند از جاوا اسکریپت استفاده میکنند. این مسئله میتواند درک واضحی را به کاربر از میزان استفاده و کاربردهای این دو زبان بدهد و در رسیدن به پاسخ اینکه جاوا اسکریپت بهتر است یا PHP بسیار حائز اهمیت خواهد بود.
تفاوت سینتکس جاوا اسکریپت و PHP
یکی دیگر از جنبههایی که برای انتخاب بین جاوا اسکریپت یا PHP باید به آن توجه داشت، مربوط به سینتکس این زبانها است. سینتکس به مجموعه قواعدی گفته میشود که بر زبانهای برنامه نویسی حاکم بوده و شامل ترتیب کلمات، دستور زبان، علامتگذاری و بسیاری از موارد دیگر است.
برخلاف انسانها که از کلمات اشتباه استفاده میکنند و به راحتی از آن میگذرند، در صورت اشتباه به کار بردن یا نوشتن کلمات در زبان کامپیوترها، کل روند کدنویسی با مشکل مواجه شده و خطا به وجود میآید. جاوا اسکریپت و پی اچ پی هر دو در نظرات تکخطی (کامنت گذاری)، دستور اسلش دوگانه رو به جلو یکسان هستند.
نکته: نظرات یا کامنت توضیحاتی قابل خواندن هستند که برنامه نویس برای درک آسانتر کدهای خود به برنامه اضافه میکند و این توضیحات و نظرات توسط کامپایلرها و مفسرها نادیده گرفته میشود.
مثالهای زیر در این رابطه مهم هستند.
قطعه کد بالا در کامنتگذاری هم برای جاوا اسکریپت و هم برای PHP صحیح است ولی با این حال در PHP شکل دیگری نیز برای این کار وجود دارد که به صورت زیر است:
اگر کاربر سعی کند از علامت شارپ (#) در جاوا اسکریپت برای نظرات استفاده کند، با خطا موجه خواهد شد. مثال زیر در این رابطه آورده شده است:
دو مثال دیگر زیر نیز برای درک بهتر این قواعد بسیار مهم است:
مثال ۱ - در زبان پی اچ پی:
مثال 2 - در زبان جاوا اسکریپت:
سایر خطاهای سینتکسی برای هر دو زبان مشترک هستند که مهمترین آنها شامل دو مورد زیر است:
- در این دو زبان نقطهویرگول (;) در انتهای خطوط کد وجود ندارد.
- عدم استفاده از یک جفت آکولاد {} برای دستورات شرطی در این دو زبان رایج نیست.
تفاوت تعاریف متغیر و ثابت در جاوا اسکریپت و پی اچ پی
همانطور که قبلاً در بالا به آن اشاره شد، جاوا اسکریپت و پی اچ پی روشهای مختلفی برای اعلان متغیرها دارند. این دو زبان همچنین ثابتها را نیز متفاوت تعریف میکنند و این نقطه تمایز در زبانهای مذکور قابل بحث است. جاوا اسکریپت برای این هدف از سینتکس زیر استفاده میکند.
این ثابت در جاوا اسکریپت بعداً قابل تغییر نیست. همچنین زبان برنامه نویسی PHP از تابعی به نام define() برای ثابتها استفاده میکند که سینتکس آن به صورت زیر است:
طبق قراردادهای زبان، ثابتهای PHP با حروف بزرگ نوشته میشوند. مثال زیر این موضوع را بیان میکند:
دو پارامتر اول درون پرانتزها در مثال فوق به خودی خود توضیحی هستند. پارامتر سوم، حساس به حروف کوچک و بزرگ بوده و دارای مقدار پیشفرض false است. این پارامتر تنها در صورتی که روی true تنظیم شود، ثابت به حروف بزرگ و کوچک حساس نخواهد بود. مانند مثال زیر این موضوع را نشان میدهد:
تفاوت آرایه ها در JavaScript و پی اچ پی
آرایهها متغیرهایی هستند که میتوانند بیش از یک مقدار را در خود ذخیره کنند. در زبان برنامه نویسی PHP، آیتمهای درون آرایه دارای جفتهای کلید و مقدار مرتبط به هم هستند. مثال زیر شیوه نوشتن آرایه در پی اچ پی را نشان میدهد:
برای سهولت استفاده، PHP به کاربران اجازه میدهد که اشیا را به آرایه و آرایه را به اشیا تبدیل کنند. از طرفی جاوا اسکریپت فقط میتواند آرایههایی داشته باشد که دارای اندیسهای شمارهگذاری شده هستند. اندیس اولین آرایه از صفر شروع میشود. مثال زیر این موضوع را بیان میکند.
این مسئله در انتخاب بین جاوا اسکریپت یا PHP بسیار حائز اهمیت است، زیرا به وضوح به خوانایی و سادگی زبان مربوط خواهد شد.
دو مثال زیر برای درک بهتر نحوه برخورد با آرایه و اشیا در این دو زبان نیز مهم هستند:
مثال ١ - نحوه نوشتن آرایه و اشیا در جاوا اسکریپت به صورت زیر است:
مثال ٢ - نحوه نوشتن آرایه و اشیا در زبان پی اچ پی به صورت زیر است:
برای تعامل با پایگاه داده جاوا اسکریپت بهتر است یا پی اچ پی؟
یکی دیگر از تفاوتهایی که میتوان مسئله جاوا اسکریپت یا PHP را از آن منظر مورد بررسی قرار داد، مربوط با نحوه تعامل این دو زبان با پایگاه دادهها است. در این رابطه زبان PHP به خوبی با پایگاه داده ارتباط برقرار میکند و قابلیت ادغام با پایگاه دادههایی مانند MySQL و MariaDB را دارد.
همچنین تعدادی از چارچوبهای PHP نیز وجود دارند که یکپارچهسازی آسان پایگاه داده را فراهم میکنند.

استفاده از پایگاه داده در زبانهای برنامه نویسی برای جستجو، مرتبسازی و فیلتر کردن اطلاعات برای ارائه به کاربر بسیار مفید است. از لحاظ سابقه، جاوا اسکریپت قابلیت یکپارچهسازی با جاوا اسکریپت را ندارد ولی این مسئله کمکم در حال تغییر است و هماکنون «PouchD» یکی از نمونههای بارز پایگاه داده جاوا اسکریپت به حساب میآید.
تفاوت پی اچ پی و جاوا اسکریپت در همزمانی
«نخبندی» (Threading) به دستورالعملهایی اشاره دارد که زبان برنامه نویسی میتواند از عهده آنها برآید. زبان برنامه نویسی PHP از عملکرد چند نخی (چند رشتهای) پشتیبانی میکند و میتواند چندین دستورالعمل را به صورت موازی پردازش کند.
همچنین همزمانی به این معنی است که تا وقتی که تمام رشتهها و موضوعات فرعی پردازش نشوند، کار تکمیل نمیشود. بدین ترتیب، تمام رشتهها همزمان شروع شده و به پایان خواهند رسید. PHP شامل قابلیت «مسدود کردن ورودی/خروجی» چند رشتهای برای انجام چندین کار به طور همزمان با رویکردی سیستماتیک است. از طرفی دیگر، جاوا اسکریپت، نوعی اسکریپت کاربردی رشتهای به حساب میآید و نوعی مدل رویداد محور با اجرای «ورودی/خروجی غیر مسدود کننده» ارائه میدهد که تضمین میکند همه وظایف به طور همزمان اجرا میشوند.
مقایسه جاوا اسکریپت و PHP در مدیریت بسته
بستهها ماژولهای کد قابلاستفاده مجددی هستند که هر زبان برنامه نویسی از نوعی مدیریت بسته برای مدیریت و کنترل آنها استفاده میکند. برخی از این بستهها برای اجرا وابسته به بستههای دیگری هستند. زبان برنامه نویسی PHP دارای دو مدیر بسته «PEAR» و «Composer» است که این دو ابزار مدیریت قابلیت این را دارند که بستههای PHP را در مخزن «Packagist» دانلود کنند.
همچنین زبان برنامه نویسی جاوا اسکریپت نیز چندین ابزار برای مدیریت بسته دارد که جمله معروفترین آنها میتوان به «Npm» و «Yarn» و «Bower» اشاره کرد. از میان این ابزارهای مدیریت بسته، ابزار Npm با بیش از 11 میلیون توسعهدهنده در سراسر جهان، محبوبترین آنها به حساب میآید.
مقیاسه جاوا اسکریپت و پی اچ پی از لحاظ دسترس پذیری
دسترسیپذیری نقش مهمی در انتخاب بین جاوا اسکریپت یا PHP دارد و از تفاوتهای بارز این دو زبان به حساب میآید. دسترسپذیری به این معنی است که چه کسی صاحب اسکریپت بوده و چه کسی میتواند آنها را تغییر دهد. PHP زبانی منبع آزاد است و کد منبع آن به صورت رایگان در دسترس عموم کاربران قرار دارد.
جامعه اینترنتی صاحب اصلی این زبان است و برای تغییرات دلخواه دست کاربران باز است. در طرف مقابل جاوا اسکریپت نوعی برنامه غیر رایگان و «استاندارد باز» (open standard) به حساب میآید که توسط «W3C» و «Ecma International» نگهداری میشود.
از نظر سرعت، جاوا اسکریپت یا PHP؟
به صورت کلی جاوا اسکریپت روی سختافزاری مشابه از PHP سریعتر است ولی با این حال از آنجا که جاوا اسکریپت روی ماشینهای سمت کاربر یا کلاینت اجرا میشود، اگر ماشین کاربر قدیمی یا کهنه باشد در نتیجه این کار روی سرعت اجرا تأثیر خواهد گذاشت.

از طرفی دیگر سرعت پی اچ پی از زمان انتشار نسخه «PHP 7» به لطف موتور جدیدی که عملکرد را دو برابر کرده و مصرف حافظه را بهبود بخشیده، به طرز چشمگیری بهبود یافته است. PHP 7 در مقایسه با دو نسخه PHP 5.6، میتواند درخواستها را دو برابر بیشتر مدیریت کند و به صورت کلی از هر لحاظی عملکرد این زبان برنامه نویسی با این نسخه بهبود یافته است.
تفاوت PHP و جاوا اسکریپت در محیط های زمان اجرا
از طرف دیگر با معرفی فریمورک Node js، به عنوان نوعی محیط زمان اجرا برای جاوا اسکریپت، جاوا اسکریپت توانایی انجام وظایفی را به دست میآورد که سایر زبانهای برنامه نویسی سمت سرور میتوانند آن را انجام دهند که ازجمله مهمترین این توانایی و قابلیتها میتوان به موارد مانند، مانند دسترسی کنترلشده به محتوا، تجزیهوتحلیل دادهها و تجربه کاربری سفارشی شده اشاره کرد. هر دو مرورگر جاوا اسکریپت و Node.js روی موتور زمان اجرا جاوا اسکریپت V8 اجرا میشوند.
PHP ساده تر است یا جاوا اسکریپت؟
یکی دیگر از مهمترین جنبههایی که باید در انتخاب بین جاوا اسکریپت یا PHP باید مورد توجه قرار بگیرد، بحث سادگی خواهد بود. بارزترین تفاوت بین PHP و جاوا اسکریپت از لحاظ سادگی این است که یادگیری جاوا اسکریپت به دلیل پیچیدگی، ویژگیهای پیشرفته، استفاده از «صف رویداد» (Event Queue) و نقض قوانین خاصی که توسط سایر زبانهای برنامهنویسی پشتیبانی میشود، سختتر به نظر میرسد.
همچنین PHP نیاز به کتابخانههای بزرگتری نسبت به جاوا اسکریپت دارد و بازهم با این حال یادگیری آن آسانتر به نظر میرسد. به صورت کلی PHP برای هر عملیاتی که کاربر بخواهد نوعی تابع ارائه میدهد و هماکنون بسیاری از وبسایتهای بزرگ دنیا مانند فیسبوک (متای فعلی) به دلیل ماهیت کاربری ساده از آن استفاده میکنند.
چه زمانی باید از PHP و چه زمانی از جاوا اسکریپت استفاده کرد؟
مهمترین اصل در پاسخ به اینکه جاوا اسکریپت یا PHP کدام یک بهتر است به این مسئله بازمیگردد که برای چه هدفی باید یکی از این دو زبان را انتخاب کرد. هرکدام از این دو زبان مزایا، معایب و کاربردهای مختص به خودشان را دارند. به صورت کلی میتوان گفت که برای کاربردهای بکاند و کار با ابزارهایی مانند آپاچی، لینوکس، MySQL، سیستمهای مدیریت محتوا مانند دروپال، وردپرس، جوملا و غیره و همچنین سرورهایی مانند PostgreSQL، MariaDB ،Oracle و Sybase زبان برنامه نویسی PHP انتخاب بهتری است.
از طرفی برای کاربردهای سمت مشتری و وظایف فرانتاند و در کار با فناوریهای فرانتاند مانند Angular js ،React js ،Backbone.js ،Ember.js و غیره جاوا اسکریپت انتخابی مناسب خواهد بود. همچنین برای ساخت برنامههای SPA (برنامههای تکصفحهای پویا) و کار با فناوریهای سرور مانند MongoDB ،Express.js ،Node.js و غیره جاوا اسکریپت حرفهای زیادی برای گفتن دارد. به صورت کلی در انتخاب بین جاوا اسکریپت یا PHP، زبان برنامه نویسی PHP به دلیل در دسترسپذیری بالا، منبع آزاد بودن و سادگی، میتواند کمی برتری داشته باشد.
نحوه استفاده وردپرس از جاوا اسکریپت و پی اچ پی
به طور سنتی، وردپرس از هر دو زبان استفاده میکند، اما PHP بسیار بیشتر از جاوا اسکریپت در وردپرس مورد استفاده قرار میگیرد.
با معرفی ویرایشگر معروف گوتنبرگ وردپرس، این معادله تغییر کرد و هماکنون استفاده از جاوا اسکریپت نیز در این سیستم مدیریت محتوا بسیار قابل توجه شده است.

در زیر نحوه استفاده از این دو زبان توسط جاوا اسکریپت آورده شده است:
- PHP در سیستم مدیریت محتوای وردپرس برای ساخت فایلهای قالب تم، حلقه، احراز هویت، اعتبارسنجی و دسترسی به پایگاه داده استفاده میشود.
- جاوا اسکریپت در سیستم مدیریت محتوای وردپرس تعامل تم و افزونه، اعتبار سنجی سمت مشتری و مدیریت رویداد را بر عهده دارد. مهمتر از همه، یادگیری جاوا اسکریپت برای «توسعه بلوک» (Block Development) در وردپرس مورد نیاز است، زیرا بلوکها به چارچوب React JS وابسته هستند.
یادگیری پی اچ پی سخت تر است یا جاوا اسکریپت؟
این سرور میتواند وب سروری واقعی یا شبیهسازی شده باشد. برخی از نمونه وب سرورها برای این هدف «DevKinsta» ،«XAMPP» ،«WAMP» یا «MAMP» هستند. همچنین برای نوشتن و اجرای کدهای جاوا اسکریپت میتوان این کار را به راحتی در کنسول مرورگر انجام داد. در مرورگر کروم، میتوان از طریق میانبر «Control+Shift+J» در ویندوز یا «Command+Option+J» در مک به کنسول دسترسی داشته داشت.

یادگیری جاوا اسکریپت از آن لحاظ سختتر است که اکوسیستم بزرگتری دارد و همین مسئله انتخاب بین جاوا اسکریپت و PHP را از منظر سختی یادگیری متفاوت میکند و با این شرایط تسلط کامل بر PHP نسبت به جاوا اسکریپت سادهتر خواهد بود. سختی یادگیری جاوا اسکریپت به این مربوط میشود که زبان جاوا اسکریپت از جاوا اسکریپت وانیلی (جاوا اسکریپت خالص) به فریمورکهای فراوانی گسترش یافته است. Angular ،Vue ،JQuery و React تنها چند تا از انواع فریمورک های جاوا اسکریپت هستند.
جدول نهایی مقایسه جاوا اسکریپت و PHP
در این بخش انتهایی از مطلب، جدولی مقایسهای برای مقایسه جاوا اسکریپت و پی اچ پی آورده شده است تا کاربر در یک نگاه کلی بتواند تا حدودی به پاسخ این سؤال برسد که جاوا اسکریپت یا PHP کدام یک برای او مفیدتر است.
| جاوا اسکریپت | پی اچ پی |
| زبان سمت کلاینت | زبان سمت سرور |
| استفاده در بکاند و فرانتاند | استفاده در بکاند |
| قابل ترکیب با چندین زبان | فقط قابل ترکیب با HTML |
| کاملاً حساس به حروف بزرگ و کوچک | حساس به حروف کوچک و بزرگ در برخی موارد |
| # برای نظرات مجاز نیست | # برای نظرات مجاز است |
| اعلام متغیرها با کلمه کلیدی VAR | اعلام متغیرها با پیشوند $ |
| عدم پشتیبانی از آرایه انجمنی | پشتیبانی از آرایه انجمنی |
| تک نخی (تک رشتهای) | چند نخی (چند رشتهای) |
| معمولاً سریعتر از PHP | سرعت بالا با معرفی PHP 7.0 |
| یکپارچهسازی ضعیف پایگاه داده | یکپارچهسازی قوی پایگاه داده |
| استفاده از ابزارهای مدیریت بسته npm ،Yarn و Bower | استفاده از ابزارهای مدیریت بسته PEAR و Composer |
| استفاده در اغلب وبسایتها | استفاده در نزدیک به 80 درصد از وبسایتها |
آیا می توان از جاوا اسکریپت با PHP استفاده کرد؟
پاسخ به این سؤال مثبت است. برای مثال در فرمهای صفحات وب و اعتبارسنجی ورودی کاربر قبل از ذخیره آن در پایگاه داده، از این دو فناوری در کنارهم استفاده میشود. میتوان از جاوا اسکریپت برای اعتبارسنجی سمت کلاینت استفاده کرد، برای مثال چك کردن درست وارد کردن قالب ایمیل یا شماره تلفن در این فرمها توسط جاوا اسکریپت انجام میشود و از طرفی پس از آن، میتوان از PHP برای اعتبارسنجی سمت سرور استفاده کرد.
سخن پایانی
در مقایسه بین PHP و جاوا اسکریپت، برندهای واقعی وجود ندارد. هردوی آنها نقاط قوت و ضعف خود را دارند. PHP پایدار و قابل اعتماد است، در حالی که جاوا اسکریپت کاربردهای گستردهتری دارد و سریعتر از PHP عمل میکند. انتخاب بین جاوا اسکریپت یا PHP بیشتر به هدف کاربر بستگی دارد. اگر کاربری قصد داشته باشد در توسعه بکاند فعالیت کند، PHP گزینه مناسبی برای این کار است و از طرف دیگر برای کسانی که میخواهند وارد حوزه فرانتاند شوند، جاوا اسکریپت گزینه مناسبی خواهد بود. در این مطلب از «مجله فرادرس»، مقایسهای کامل بین PHP و جاوا اسکریپت از ابعاد مختلفی مورد بررسی قرار گرفت و در هر جنبه ویژگیها و برتریهای این دو زبان بیان شد.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریعتر ببینید














این تمی که باهاش کدها نوشته شده اسمش چیه؟