اختروش چیست؟ – هر آنچه باید درباره کوازار ها بدانید – به زبان ساده
در این مطلب در مورد اختروش یا کوازار صحبت می‌کنیم. همان طور که در مطلب کهکشانهای فعال نیز بیان کردیم اختروش یا کوازار دسته‌ای از کهکشانهای فعال هستند که در این مطلب به بررسی ویژگی‌ها و مشخصات اختروش‌ها می‌پردازیم.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
کهکشان فعال چیست؟
در مطالب قبلی در مورد دستهبندی انواع کهکشانها براساس شکل ظاهری آنها صحبت کردیم. با این حال غیر از دستهبندی هابل، کهکشانهایی وجود دارند که تابشهای غیرعادی از خود ساطع میکنند و به آنها کهکشان های فعال میگوییم.
اختروش یا کوازارها چه هستند؟
«منابع رادیویی شبه ستارهای» (Quasi Stellar radio sources) به اختصار QUASARS، پویاترین و دورترین اجسام در مجموعههایی هستند که به عنوان هسته فعال کهکشانی (AGN) شناخته میشوند. این منابع تابشی تقریباً دوازده میلیارد سال پیش شکل گرفته‌اند. تشکیل کوازار یا اختروش ها با برخورد کهکشانها با یکدیگر رخ داده‌اند، یعنی سیاهچاله‌های مرکزی با هم ادغام میشوند و یک سیاهچاله فوق عظیم تشکیل می‌دهند. کوازارها در درجه اول به عنوان منابع تغییر مکان انرژی الکترومغناطیسی از جمله امواج رادیویی و نور مرئی که در ظاهر شبیه ستاره‌ها هستند، شناخته شدند که طیف آنها برخلاف ستاره‌ها از خطوط انتشار گسترده‌ای تشکیل شده بود، بنابراین نام آنها شبه ستارهای است.
اختروش یا کوازار چه ویژگی دارند؟
طیف مرئی اختروش ها به طیف کهکشانهای سیفرت یعنی نوع اول کهکشانهای فعال شباهت دارد. این طیف عمدتاً از خطوط پهن تشکیل شده است اما خطوط باریک ضعیفی نیز در آن مشاهده می شود. طیف ترکیبی بیش از 700 کوازار، در شکل (2) نمایش داده شده است. برای ترسیم این طیف ترکیبی، طیف یک اختروش منفرد برای از بین بردن تاثیر جابجایی قرمز در آن، پیش از اضافه شدن به سایر طیف‌ها کاملاً تصحیح می‌شود. به دلیل آنکه تعداد زیادی از کوازارها جابجایی قرمز بالایی دارند، بسیاری از خصوصیاتی که در بخش مرئی طیف رصد میشوند به ویژگی‌های تابشی در فرابنفش مربوط هستند.
نقشه برداری‌های رادیویی دقیق‌تر نشان می‌دهد بسیاری از کوازارهایی که منابع رادیویی قوی هستند فوران‌های برجسته‌ای دارند و به نظر می‌رسد مواد را با فشار به داخل فضا رها میکنند. در 3C273 این فوران (جت) حتی در تصاویر مرئی مانند تصویر (4) نیز قابل رویت است.
به دلیل آنکه کوازارها از ما بسیار دور هستند، مطالعه کهکشانهای میزبانی که دارای اختروش هستند بسیار دشوار است. مطالعات جديد نشان می‌دهد رابطه ساده‌ای بین اختروش و مورفولوژی کهکشان میزبانش برقرار نیست. در حالی که بسیاری کهکشانهای میزبان در حال برهم کنش یا ادغام هستند، به نظر می‌رسد بسیاری دیگر از کهکشانهای ميزبان كهكشان‌های بیضی شکل یا مارپیچ عادی باشند (تصویر 5).
هم چنین مشخص شده است کوازارهایی که منبع رادیویی قوی هستند عمدتاً در کهکشانهای بیضی شکل یا در حال برهم کنش یافت میشوند در حالیکه کوازارهایی که منبع رادیویی قوی نیستند در کهکشانهای میزبان بیضی شکل یا مارپیچ یافت میشوند. به هرحال رابطه بین کهکشانهای میزبان کوازارها و تابشهای رادیویی کاملاً واضح نیست و هم چنان جای تحقیق فراوان دارد.
پیش از آنکه به وجود کهکشانهای میزبان کوازارها در دهه 1980 میلادی پی برده شود، کوازارها بسیار ناشناخته‌تر از آنچه امروز هستند، بودند. در واقع پیش از این تصور بر این بود که کوازارها چندان فاصله‌ای با ما ندارند و جابه‌جایی‌های قرمز بزرگ در آنها ناشی از فرآیندهای فیزیکی ناشناخته است. مطالعات اخیر نادرست بودن این دیدگاه را کاملاً مشخص کرده است و در حال حاضر ستاره شناسان کوازارها را کهکشانهایی دور دست و بسیار درخشان در نظر می‌گيرند و به همین دلیل است که ستاره شناسان مدرن کوازارها را طبقه‌ای از کهکشانهای فعال می‌دانند، حال آنکه هم چنان کتاب‌هایی با عنوان کهکشانهای فعال و کوازارها یافت می‌شود. تصور می‌شود کوازارها درخشان‌ترین AGN های شناخته شده باشند.
آیا کوازار یا اختروش سیاهچاله است؟
اولین اختروش چه زمانی کشف شد؟
اولین اختروش ها یعنی 3C 48 و 3C 273 در اواخر دهه 1950 به عنوان منابع رادیویی در بررسی‌های رادیویی کل آسمان کشف شدند. آنها ابتدا به عنوان منابع رادیویی بدون هیچ شی قابل مشاهده‌ای مورد توجه قرار گرفتند. با استفاده از تلسکوپ‌های کوچک و تلسکوپ لاول به عنوان تداخل سنج، مشخص شد که اندازه زاویه‌ای آنها بسیار کوچک است.
کوازار یا اختروش چگونه کار می‌کند؟
اعتقاد و باور بر این است که کوازارها با تجمع مواد در سیاهچاله‌های با جرم زیاد در هسته کهکشانهای دور، همانطور که در 1964 توسط ادوین سالپتر و یاکوف زلدوویچ پیشنهاد شده است، تغذیه میشوند. همچنین نور و دیگر تشعشعات نمی‌توانند از افق رویداد سیاهچاله خارج شوند.
قدرتمندترین اختروش ها چه نام دارند؟
قویترین اختروش که به عنوان قویترین منبع رادیویی در آسمان نیز شناخته می‌شود 3C 273 است. همچنین متغیرترین اختروش QSO J1819+3845 (Q1817+387) نام دارد.
آیا کهکشان راه شیری یک اختروش است؟
اگر یک جت گازی در مرکز یک کهکشان دوردست به سمت زمین باشد، ممکن است آن را به عنوان یک اختروش ببینیم. بنابراین به احتمال زیاد پاسخ این سوال مثبت است. کهکشان راه شیری یا برخی از کهکشانهای قبل از آن احتمالاً در زمان مصرف مواد و در جهت مناسب، در مرکز خود دارای اختروش بوده‌اند.
جمع‌بندی
در این مطلب به مطالعه و بررسی دسته‌ای از کهکشانهای فعال که به آنها اختروش یا کوازار گفته می‌شود پرداختیم. بدین ترتیب در مورد ویژگی‌های این اجرام آسمانی و نحوه تشکیل آنها صحبت کردیم.
مطالب مجله فرادرس را در جستجوی گوگل سریع‌تر ببینید
