کاربرد مشتقه در مدیریت سرمایه‌گذاری چیست؟ – به زبان ساده

با توجه به اینکه ابزار مشتقه در بازارهای مالی سطح ریسک را در معاملات به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهند، بنابراین لازم است تا در ادامه هر کدام از آن‌ها را با جزئیات بیشتری بررسی کنیم.

اوراق مشتقه چیست؟

اوراق مشتقه قراردادهایی هستند که بر مبنای دارایی پایه ایجاد می‌شوند و یکی از انواع اوراق بهادار محسوب می‌شوند. بنابراین ارزش اوراق مشتقه به ارزش دارایی پایه یا گروهی از دارایی‌ها وابسته است. به عبارت دیگر ارزش اوراق مشتقه با توجه به نوسانات قیمتی دارایی پایه مربوطه ارزیابی می‌شود. متداول‌ترین اوراق مشتقه را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

اوراق مشتقه کالا
مشتقه مبتنی بر اوراق قرضه
اوراق مشتقه ارزها
اوراق مشتقه سهام
مشتقه مبتنی بر نرخ سود
اوراق مشتقه شاخص‌های بازار

اوراق مشتقه چیست ؟ – به زبان ساده

فیلم آموزش کاربرد مشتقه ها در مدیریت سرمایه گذاری و بازارهای آتی (رایگان) در فرادرس

انواع اوراق مشتقه

برخی از انواع اوراق مشتقه رایج را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

قرارداد‌های سلف: توافق خرید یا فروش دارایی در آینده با قیمت مشخص که خارج از بورس و به‌صورت توافقی انجام می‌شود.
قراردادهای آتی: قراردادهای استانداردشده بورسی برای خرید یا فروش دارایی در آینده که توسط اتاق پایاپای تضمین می‌شوند.
قرارداد معاوضه یا سوآپ: توافق بین دو طرف برای مبادله جریان‌های نقدی یا بازده دارایی‌ها، مانند سوآپ ارزی.
قراردادهای اختیار معامله: قراردادی که به خریدار حق خرید یا فروش دارایی پایه را در قیمت و زمان مشخص می‌دهد.

دسته‌بندی معامله‌گران در بازار مشتقه

معامله‌گران در بازار مشتقه را می‌توانیم با توجه به فهرست زیر دسته‌بندی کنیم.

سفته‌بازان: این گروه از ریسک‌های موجود در بازار مشتقه استقبال می‌کنند و با انجام معاملات سعی دارند از نوسانات بازار مربوطه کسب سود کنند.
آربیتراژگران: این افراد با توجه به اختلاف قیمت اوراق مشتقه کسب سود می‌کنند.
پوشش‌دهندگان ریسک: این افراد با استفاده از اوراق مشتقه سعی می‌کنند ریسک موجود در بازارهای مالی را کاهش دهند.

یادگیری اوراق مشتقه با فرادرس

برای یادگیری اوراق مشتقه در بورس، ابتدا باید مفاهیم پایه بازار سرمایه مانند سهام، اوراق قرضه و نحوه کارکرد بورس را فرا بگیریم. پس از تسلط بر مفاهیم پایه، می‌توانیم به سراغ مباحث تخصصی‌تری مانند قراردادهای آتی و اختیار معامله برویم. علاوه بر این لازم است تا با تحلیل‌های تکنیکال و بنیادی آشنا شویم و از آن‌ها به‌عنوان ابزارهای لازم برای تصمیم‌گیری استفاده کنیم.

برای این منظور می‌توانیم مهارت‌های لازم برای یادگیری این تحلیل‌ها را بیاموزیم و هم‌زمان با استفاده از حساب‌های آزمایشی، دانش خود را در محیط شبیه‌سازی شده به‌ کار بگیریم.

مجموعه آموزش ورود به بورس — برای مشاهده مجموعه فیلم‌های آموزش ورود به بورس فرادرس، روی تصویر کلیک کنید.

پیگیری اخبار مالی جهانی و بررسی نمودارهای بازار مربوطه، درک عمیق‌تری از نوسانات بازار موردنظر به ما می‌دهد. برای یادگیری بورس و بازارهای مشتقه فیلم‌های آموزشی متنوعی در فرادرس تهیه شده است که برخی از آن‌ها را می‌توانید در فهرست زیر مشاهده کنید.

برای مشاهده فیلم‌های آموزشی بیشتر در حوزه بورس می‌توانید از لینک زیر استفاده کنید.

مجموعه فیلم آموزش ورود به بورس فرادرس

تا به اینجای مطلب با انواع اوراق مشتقه آشنا شدید، در ادامه، می‌توانید توضیحات بیشتری درباره هر کدام از این اوراق یاد بگیرید. برای مطالعه بیشتر این نوع مطالب و دسترسی همیشگی به آن‌ها در موبایل خود، پیشنهاد می‌کنیم که اپلیکیشن رایگان مجله فرادرس را نصب کنید.

برای نصب اپلیکیشن رایگان مجله فرادرس، کلیک کنید.

قرارداد سلف چیست؟

قرارداد سلف یکی از قدیمی‌ترین ابزارهای معاملاتی در اقتصاد و فقه اسلامی است که در آن خریدار، بهای کالا را به‌صورت کامل و نقد در زمان عقد قرارداد پرداخت می‌کند، اما تحویل کالا به آینده موکول می‌شود. هدف اصلی این نوع قرارداد، تامین مالی تولید‌کننده یا فروشنده و اطمینان خریدار از تثبیت قیمت است.

قراردادهای سلف معمولا برای کالاهای استاندارد و قابل‌اندازه‌گیری مانند محصولات کشاورزی، فلزات، مواد اولیه و انرژی به‌کار می‌روند. در این قرارداد، مشخصات کالا از نظر مقدار، کیفیت، زمان و مکان تحویل باید کاملا شفاف و بدون ابهام تعیین شود تا از بروز اختلاف جلوگیری شود.

کاربرد قرارداد سلف

قرارداد سلف در بازار کالا و تامین مالی تولید کاربرد قابل توجهی دارد. قراردادهای سلف ابزاری مناسب برای برنامه‌ریزی مالی و مدیریت ریسک قیمت محسوب می‌شوند. یکی از مهم‌ترین کاربردهای قرارداد سلف تثبیت قیمت است. سرمایه‌گذاران با استفاده از قرارداد سلف می‌توانند قیمت خرید دارایی را از پیش مشخص کنند و خود را در برابر نوسانات احتمالی قیمت در آینده محافظت نمایند.

از سویی دیگر قرارداد سلف نقش مهمی در تامین مالی تولید‌کنندگان ایفا می‌کند. سرمایه‌گذاران با پیش خرید کالا، منابع مالی لازم را در اختیار تولیدکننده قرار می‌دهند و در مقابل، از مزیت خرید کالا با قیمتی کمتر از قیمت مورد انتظار بهره‌مند می‌شوند. این امر می‌تواند بازدهی مناسبی برای سرمایه‌گذار ایجاد کند، مشروط بر آنکه تعهدات قرارداد سلف به‌درستی اجرا شود.

اوراق سلف موازی چیست ؟ – به زبان ساده و در بورس کالا

فیلم آموزش معاملات قراردادهای آتی سبد سهام در فرادرس

کاربرد اوراق مشتقه آتی

سه مورد از مهم‌ترین کاربردهای اوراق مشتقه آتی در مدیریت سرمایه‌گذاری را در فهرست زیر بیان می‌کنیم.

پوشش ریسک: فعالان اقتصادی با استفاده از قراردادهای آتی، ریسک نوسانات قیمت آینده کالاها، ارز یا دارایی‌های مالی را کاهش می‌دهند.
نوسان‌گیری از قیمت اوراق: معامله‌گران با پیش‌بینی روند قیمت‌ها، از تغییرات قیمت قراردادهای آتی برای کسب سود استفاده می‌کنند.
کشف قیمت: قرادادهای آتی با انعکاس انتظارات بازار نسبت به آینده، به شفاف‌سازی و پیش‌بینی قیمت‌های آتی کمک می‌کنند.

پس از آشنایی با کاربرد اوراق مشتقه آتی، در ادامه درباره قراردادهای فیوچرز توضیحات بیشتری ارائه می‌کنیم.

قراردادهای آتی یا فیوچرز

قراردادهای آتی یکی از انواع قراردادهای سلف و از لحاظ قانونی لازم الاجرا هستند. در قراردادهای آتی طرفین با یکدیگر توافق می‌کنند که در زمان سررسید قرارداد هر کدام اقدام مشخصی را انجام دهند. برای مثال فروشنده در قراردادهای آتی موظف می‌شود که کالا مربوطه را تحویل دهد. از سویی دیگر خریدار در قرارداد آتی نیز متعهد می‌شود در زمان سررسید قرارداد مبلغ تعیین شده را پرداخت کند.

قراردادهای فیوچرز این امکان را برای طرفین قرارداد ایجاد می‌کنند که الزام در قرارداد مربوطه را با هزینه اندکی پس بگیرند. به عبارت دیگر قابلیت داد و ستد قراردادهای آتی در بازار باعث می‌شود تا تنها تعداد کمی از قراردادهای آتی در زمان سررسید اجرا شوند. بنابراین بسیاری از قراردادها در بازه زمانی بین حال و سررسید قرارداد مربوطه تسویه می‌شوند. این موضوع به فعالان بازارهای مالی امکان می‌دهد تا در هر زمانی با بررسی بازار مربوطه بدانند چه تعدادی از قراردادها تسویه شده‌اند و چه تعدادی از قراردادهای آتی باقی‌ مانده‌اند.

انواع معاملات آتی — انواع معاملات لانگ و شورت در بازار آتی

با توجه به اینکه برای هر خریدار در سوی دیگر بازار آتی فروشنده‌ای وجود دارد، بنابراین تعداد موقعیت‌های خرید با تعداد موقعیت‌های فروش باید با هم برابر باشند. از سویی دیگر در هر زمان تعداد قراردادهای آتی باقی‌مانده در بازار آتی نیز می‌تواند بیشتر یا کمتر از دارایی‌های موجود برای تحویل در زمان سررسید باشد.

بنابراین الزامی ندارد که تعداد دارایی‌هایی که هم اکنون داریم برابر با تعداد دارایی‌هایی باشد که تعهد می‌کنیم با توجه به قرارداد آتی مربوطه در آینده تحویل دهیم. به عبارت دیگر فروشنده کالا تنها موظف است در زمان سررسید، دارایی تعیین‌شده را به خریدار آن تحویل دهد و خریدار نمی‌تواند قبل از تاریخ سررسید هیچ الزامی بابت تحویل کالا برای فروشنده ایجاد کند.

به بیان ساده‌تر تا قبل از زمان سررسید لزومی ندارد که دارایی فروشنده، به همان میزان تعیین‌شده در قرارداد آتی باشد. برای آشنایی با معاملات قراردادهای آتی سبد سهام می‌توانید فیلم آموزش معاملات قراردادهای آتی سبد سهام فرادرس را مشاهده کنید.

معروف‌ترین بازارهای آتی جهان

برخی از معروف‌ترین بازارهای آتی جهان را در فهرست زیر آورده‌ایم.

بورس کالای شیکاگو: «بورس کالای شیکاگو» (CME Group) بزرگ‌ترین بازار مشتقه جهان است که قراردادهای آتی کالا، ارز، نرخ بهره و شاخص‌های سهام در آن معامله می‌شود.
بورس بین‌قاره‌ای: «بورس بین قاره‌ای» (ICE) بازاری بین‌المللی برای معاملات آتی انرژی، محصولات کشاورزی و ابزارهای مالی به ویژه نفت و گاز است.
بورس کالای نیویورک: «بورس کالای نیویورک» (NYMEX) یکی از زیرمجموعه‌های CME است که تمرکز اصلی آن بر قراردادهای آتی انرژی مانند نفت خام و گاز طبیعی است.
بورس فلزات لندن: «بورس فلزات لندن» (LME) مهم‌ترین بازار آتی فلزات اساسی در جهان و مرجع قیمت‌گذاری فلزاتی مانند مس، آلومینیوم و نیکل است.

تا این‌جا با مفهوم و کاربرد اوراق مشتقه آتی آشنا شدیم. در ادامه تفاوت آن را با اوراق سلف بررسی می‌کنیم.

تفاوت قراردادهای سلف و آتی

در ادامه برخی از تفاوت‌های بین قراردادهای سلف و آتی را شرح می‌دهیم.

محل معامله: قرارداد سلف خارج از بورس و به‌صورت توافقی بین دو طرف انجام می‌شود، اما قرارداد آتی در بورس‌های رسمی و به‌صورت نظارت‌شده معامله می‌شود.
استاندارد بودن قرارداد: در قراردادهای سلف، شرایط قرارداد کاملا توافقی است، ولی در آتی همه مشخصات قرارداد استاندارد و از پیش تعیین‌شده است.
ریسک نکول: در قرارداد سلف ریسک نکول یا عدم انجام تعهد بالاست، اما در قرارداد آتی اتاق پایاپای بورس انجام تعهدات را تضمین می‌کند.
نحوه تسویه و پرداخت: در قراردادهای سلف کل مبلغ معمولا در ابتدای قرارداد پرداخت می‌شود، اما در معاملات آتی تسویه به‌صورت روزانه و بر اساس وجه تضمین انجام می‌شود.

معاملات قرارداد آتی

معاملات «قرارداد آتی» (Futures contract) نوعی توافق برای خرید یا فروش یک دارایی در آینده است. در این توافق‌ها قیمت و تاریخ تحویل کالا از قبل مشخص می‌شود و جزئیات دقیق‌تر توسط قوانین بازار تعیین می‌شود. به همین دلیل این معاملات معمولا دارای ساختار و ویژگی‌های استاندارد هستند.

در معاملات آتی معمولا کل مبلغ معامله باید در زمان تعیین شده پرداخت شود. اما برای جلوگیری از ریسک عدم پرداخت، مبلغی به‌عنوان سپرده از طرفین دریافت و به صورت روزانه تسویه حساب می‌شود. البته بیشتر این معاملات به تحویل فیزیکی دارایی پایه منجر نمی‌شوند و سرمایه‌گذاران معمولا قبل از رسیدن زمان تحویل، معامله خود را متوقف می‌کنند.

فردی که متعهد به خرید کالا می‌شود، در یک «موقعیت خرید» (Long Position) قرار می‌گیرد و فردی که متعهد به فروش کالا است در یک «موقعیت فروش» (Short Position) قرار می‌گیرد. معاملات فیوچرز بر روی ارزهای دیجیتال نیز انجام می‌شوند. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره بازار فیوچرز در بازار کریپتو می‌توانید مطلب فیوچرز چیست از مجله فرادرس را مطالعه کنید.

فیوچرز چیست ؟ — ارز دیجیتال به زبان ساده

فیلم آموزش قراردادهای اختیار معامله بورس اوراق بهادار تهران در فرادرس

قراداد سواپ چیست؟

قرارداد سواپ یکی از ابزارهای مهم مالی مشتقه است که طی آن دو طرف توافق می‌کنند جریان‌های نقدی یا بازده‌های مالی مشخصی را در دوره‌های زمانی معین با یکدیگر مبادله کنند. در این قرارداد، اصل دارایی معمولا مبادله نمی‌شود، بلکه تنها سودها، بهره‌ها یا تفاوت نرخ‌ها بین طرفین تسویه می‌گردد. رایج‌ترین انواع سواپ شامل سواپ نرخ بهره و سواپ ارزی هستند که در بازارهای مالی بین‌المللی کاربرد گسترده‌ای دارند.

هدف اصلی از انعقاد قرارداد سواپ، مدیریت ریسک‌های مالی ناشی از نوسانات نرخ بهره، نرخ ارز یا قیمت دارایی‌ها است. این قراردادها معمولا به‌صورت خارج از بورس و بر اساس توافق طرفین منعقد می‌شوند و به همین دلیل انعطاف‌پذیری بالایی در تعیین شرایط دارند. در این قسمت قراردادهای سواپ را یاد گرفتیم. در ادامه با کاربرد ابزار مشتقه سواپ آشنا می‌شویم.

کاربرد ابزار مشتقه سواپ

یکی از مهم‌ترین کاربردهای قرارداد سواپ در سرمایه‌گذاری، پوشش ریسک نرخ بهره است. برای مثال یک سرمایه‌گذار یا شرکت می‌تواند با استفاده از سواپ نرخ بهره، بدهی با نرخ بهره شناور را به نرخ بهره ثابت تبدیل کند و از نوسانات نامطلوب نرخ بهره در آینده جلوگیری کند.

علاوه بر این در سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی، سواپ ارزی نقش کلیدی دارد. سرمایه‌گذاران می‌توانند با استفاده از این قرارداد، جریان‌های نقدی خود را به ارز مورد نظر تبدیل کرده و ریسک تغییرات نرخ ارز را کاهش دهند. علاوه بر پوشش ریسک، قراردادهای سواپ می‌توانند برای کاهش هزینه تامین مالی و بهبود ساختار پرتفوی سرمایه‌گذاری نیز استفاده شوند. با این وجود به دلیل ریسک نکول طرف مقابل و پیچیدگی این ابزار، استفاده از قرارداد سواپ نیازمند دانش مالی کافی و ارزیابی دقیق شرایط قرارداد است.

اختیار معامله چیست؟

«قرارداد اختیار معامله» (Option Contract) یکی از مهم‌ترین ابزارهای مالی مشتقه است که به دارنده آن حق خرید یا فروش یک دارایی مشخص را با قیمت معین و در زمانی مشخص می‌دهد. نکته کلیدی در اختیار معامله این است که فقط خریدار اختیار، حق تصمیم‌گیری دارد و فروشنده موظف به انجام تعهد در صورت اعمال اختیار توسط خریدار است.

دارایی پایه در این قرارداد می‌تواند سهام، شاخص بورس، ارز، کالا یا سایر دارایی‌های مالی باشد. خریدار برای به‌دست آوردن این حق، مبلغی به نام «پریمیوم» (Premium) به فروشنده پرداخت می‌کند. قراردادهای اختیار معامله را می‌توان به دو دسته اختیار خرید و اختیار فروش تقسیم کرد.

اختیار خرید: در قرارداد اختیار خرید، دارنده قرارداد این حق را دارد که دارایی پایه را با قیمت توافق‌شده یعنی قیمت اعمال خریداری کند. این نوع اختیار معمولا زمانی استفاده می‌شود که سرمایه‌گذار انتظار دارد قیمت دارایی افزایش پیدا کند.
اختیار فروش: قرارداد اختیار فروش به دارنده اجازه می‌دهد دارایی پایه را با قیمت مشخص بفروشد و بیشتر در شرایطی کاربرد دارد که انتظار کاهش قیمت وجود دارد یا هدف، پوشش ریسک افت ارزش دارایی است.

در ادامه درباره کاربرد ابزار مشتقه اختیار معامله توضیحاتی ارائه می‌کنیم. برای آشنایی بیشتر با قراردادهای اختیار معامله و کاربرد اوراق مشتقه در بورس می‌توانید فیلم آموزش قراردادهای اختیار معامله بورس اوراق بهادار تهران فرادرس را مشاهده کنید.

کاربرد ابزار مشتقه اختیار معامله

قراردادهای اختیار معامله کاربردهای گسترده‌ای در مدیریت سرمایه‌گذاری و پوشش ریسک دارند. سرمایه‌گذاران می‌توانند با استفاده از اختیار فروش، ریسک کاهش قیمت دارایی‌های خود را محدود کنند و با اختیار خرید، از افزایش قیمت‌ها بهره‌مند شوند. با وجود کاربردهای متنوع اختیار معامله، فروشنده اختیار معامله با ریسک زیادی مواجه است. پیچیدگی‌های موجود در ابزار مشتقه اختیار معامله نیازمند دانش کافی و تحلیل دقیق بازار است.

قرارداد اختیار معامله چیست؟ – به زبان ساده و در بورس

محصول، خدمات یا برند خود را در مجله فرادرس معرفی کنید.

یادگیری تحلیل تکنیکال با فرادرس

برای یادگری تحلیل تکنیکال لازم است رفتار قیمت و روانشناسی بازار را به‌درستی درک کنیم. برای این منظور ابتدا باید با مفاهیم پایه مانند نمودارهای کندل‌استیک، خطوط روند و سطوح حمایت و مقاومت آشنا شویم. در گام بعدی، یادگیری اندیکاتورهای محبوبی مانند میانگین متحرک و مکدی برای شناسایی روندها و نقاط برگشتی ضروری است.

تسلط بر الگوهای کلاسیک قیمتی و مدیریت سرمایه نیز برای جلوگیری از زیان‌های سنگین حیاتی است. برای مثال در معاملات اوراق مشتقه، تحلیل‌گر با بررسی نمودار قیمت دارایی پایه، جهت کلی روند را شناسایی می‌کند و بهترین نقطه برای ورود به موقعیت خرید یا فروش را پیدا می‌کند.

مجموعه آموزش تحلیل تکنیکال – مقدماتی تا پیشرفته — برای مشاهده مجموعه فیلم‌های آموزش تحلیل تکنیکال فرادرس، روی تصویر کلیک کنید.

همچنین در بازار اختیار معامله، تحلیل تکنیکال به معامله‌گر کمک می‌کند تا نوسانات احتمالی قیمت سهم را پیش‌بینی کند و استراتژی مناسبی را برای کاهش ریسک معاملات انتخاب کند. برای یادگیری تحلیل تکنیکال فیلم‌های آموزشی متنوعی در فرادرس تهیه شده است که برخی از ‌آن‌ها را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید.

برای مشاهده فیلم‌های آموزشی بیشتر در حوزه تحلیل تکنیکال می‌توانید از لینک زیر استفاده کنید.

مجموعه فیلم آموزش تحلیل تکنیکال مقدماتی تا پیشرفته

جمع‌بندی

در ابتدای این مطلب از مجله فرادرس با کاربرد اوراق مشتقه در سرمایه‌گذاری و بازارهای آتی آشنا شدیم. برای درک بیشتر نحوه عملکرد این اوراق در ادامه هر کدام از ابزار مشتقه را به‌طور جداگانه شرح دادیم. برای این منظور قرارداد سلف را تعریف کردیم و کاربرد آن را توضیح دادیم. قراردادهای آتی و کاربرد آن‌ها را در ادامه بازگو کردیم.

معروف‌ترین بازارهای آتی جهان را بیان کردیم و تفاوت این قراردادها را با قراردادهای سلف توضیح دادیم. سپس قرارداد سواپ را شرح دادیم و کاربرد ابزار مشتقه سواپ را بیان کردیم. اختیار معامله را توضیح دادیم و در پایان کاربرد اوراق اختیار معامله را بیان کردیم.