مثلث برمودا سال‌ها به عنوان منطقه‌ای خطرناک با داستان‌های راز آلود شناخته شده است. در این مطلب قصد داریم به صورت جامع تمام ابعاد و داستان‌های موجود پیرامون مثلث برمودا را بررسی کنیم. اگر مثلث برمودا به عنوان یک موضوع رازآلود برای شما نیز مطرح است خواندن این مطلب را از دست ندهید.

اقیانوس اطلس و مثلث برمودا

دومین اقیانوس بزرگ روی زمین یعنی اقیانوس اطلس الگوهای آب و هوایی زمین را مشخص می‌کند و باعث ایجاد طوفان‌های مختلفی می‌شود. با این حال این اقیانوس گونه‌های زیادی از لاک پشت‌های دریایی تا دلفین‌ها را نیز در خود جای داده است.

از دیرباز اقیانوس اطلس یکی از راه‌های اصلی تجارت و حمل و نقل بوده است. این اقیانوس از قطب شمال تا قطب جنوب کشیده شده است و از غرب با قاره آمریکا و از شرق با اروپا و آفریقا همسایه است.

اقیانوس اطلس
تصویر ۱: اقیانوس اطلس

مساحت این اقیانوس بیش از 41 میلیون مایل مربع است و دومین اقیانوس بزرگ کره زمین بعد از اقیانوس آرام است.

دانشمندان و جغرافی‌دانان اقیانوس اطلس را به دو بخش مجزای شمالی و جنوبی تقسیم می‌کنند. این دو بخش یعنی اقیانوس اطلس شمالی و اقیانوس اطلس جنوبی هر یک دارای جریان‌های مجزا هستند که بر آب و هوا در سراسر جهان تأثیر می‌گذارند.

مثلث برمودا بخشی از اقیانوس اطلس شمالی است که در ادامه ویژگی‌های آن را بررسی خواهیم کرد.

مثلث برمودا کجا است؟

مثلث برمودا بخشی از اقیانوس اطلس شمالی به سمت آمریکای شمالی است که گفته می‌شود بیش از 50 کشتی و 20 هواپیما در آن به طرز مرموزی ناپدید شده‌اند. مثلث برمودا که مرزهای آن به طور جهانی مورد توافق قرار نگرفته است دارای یک شکل مبهم مثلثی است که به صورت حدودی سه راس آن نزدیک به سواحل اقیانوس اطلس از سمت فلوریدا (در ایالات متحده)، برمودا (برمودا قلمرو برون مرزی خودگردان انگلیسی در غرب اقیانوس اطلس شمالی است. این مجمع الجزایر از 7 جزیره اصلی و حدود 170 جزیره کوچک تشکیل شده است و در حدود 650 مایلی (1050 کیلومتری) شرق کیپ هاتراس کارولینای شمالی واقع شده است) و آنتیل بزرگ (جزایر آنتیل به دو گروه آنتیل بزرگ و آنتیل کوچک تقسیم شده‌اند. آنتیل بزرگ شامل چهار جزیره اصلی کوبا، هیسپانیولا، جامائیکا و پورتُریکو است و حدود $$90\%$$ مساحت هند غربی را تشکیل می‌دهد) قرار گرفته است.

مکان تقریبی مثلث برمودا
تصویر ۲: سه راس مثلث برمودا حدوداً در ساحل فلوریدا، پورتریکو و ناحیه برمودا قرار دارند.

اولین بار چه کسی اصطلاح مثلث برمودا را مطرح کرد؟

«وینسنت هایس گدیس» (Vincent Hayes Gaddis) نویسنده آمریکایی بود که عبارت مثلث برمودا را اولین بار در یکی از نوشته‌هایش استفاده کرد. این نوشته در چاپ ماه فوریه سال ۱۹۶۴ مجله «آرگوسی» (Argosy) منتشر شد. این نویسنده داستان‌های زیادی درباره پدیده‌های غیرطبیعی و ماورا الطبیعه به سبکی شبیه «چارلز فورت» (Charles Fort) دیگر نویسنده و محقق آمریکایی که در نوشتن در مورد پدیده‌های غیرطبیعی تخصص داشت، به نگارش درآورده است.

وینسنت هایس گدیس
تصویر ۳: وینسنت هایس گدیس کسی که اولین بار از اصطلاح مثلث برمودا استفاده کرد.

چرا مثلث برمودا یک نقطه خاص است؟

گزارشات وقایع غیرقابل توضیح در این منطقه به اواسط قرن نوزدهم مربوط می‌شود. در واقع هیاهوی اطراف مثلث برمودا را می‌توان در ناپدید شدن تعداد غیرمشخصی از کشتی‌ها و هواپیماها جستجو کرد.

این موضوع اولین بار زمانی رسانه‌ای شد که در سال 1945 پنج هواپیمای نیروی دریایی ایالات متحده و 14 فرد هنگام انجام تمرینات معمول در منطقه ناپدید شدند. آخرین پیامی که از این گروه شنیده شده بود صدای ستوان چارلز تیلور رهبر پرواز از بیسیم بود که اعلام کرد او و گروهش در حال وارد شدن به آب‌های سفید هستند اما هیچ چیز طبیعی به نظر نمی‌رسد، آب سبز است و سفید نیست.

نیروی دریایی ایالات متحده این حادثه را بررسی کرد و علت آن را ناشناخته اعلام کرد. از زمان وقوع این حادثه تا اواسط دهه 1980، 25 هواپیمای کوچک دیگر نیز هنگام عبور از مثلث برمودا ناپدید شدند و هرگز دیده نشدند.

این در حالی است که تاکنون لاشه این هواپیماها در این منطقه پیدا نشده است و برخی از نظریه‌های ارائه شده برای توضیح این اتفاقات بسیار فانتزی به نظر می‌رسند.

طبق این گزارشات برخی از کشتی‌ها بدون هیچ دلیل مشخصی در این منطقه به صورت کامل رها شده بودند. همچنین برخی از کشتی‌ها و افرادی که به این منطقه سفر کرده بودند بدون هیچ رد و نشانه‌ای ناپدید شده بودند و خبر یا اطلاعاتی از آن‌ها یافت نشد.

رازهای مثلث برمودا

این داستان‌ها و اتفاقات مردم را مجذوب کرد و آن‌ها را به شدت ترساند. به همین دلیل برخی از افراد شروع به تعریف توضیحات خارق العاده‌ای برای این پدیده‌ها کردند و ادعا کردند که چیزی غیر طبیعی یا ماوراء طبیعی در جریان است. حتی داستانی تحت این عنوان بیان شد که بیگانگان و موجودات فرازمینی که زیر آب زندگی می‌کنند با این وقایع ارتباط دارند.

اگرچه نظریه‌های ماوراء طبیعی برای توضیح این ناپدید شدن‌ها بسیار زیاد است اما به نظر می‌رسد عامل موثر در این اتفاقات چیزی غیر از عوامل ژئوفیزیکی و محیطی نیست.

یک فرضیه این است که خلبانان با نزدیک شدن به مثلث برمودا خط آگونیک (یک خط فرضی روی سطح زمین که قطب‌های مغناطیسی شمال و جنوب را به هم متصل می‌کند و از نقاطی عبور می‌کند که هیچ انحراف مغناطیسی وجود ندارد و یک سوزن مغناطیسی معلق جهت شمال جغرافیایی را نشان می‌دهد) را نتوانستند محاسبه کنند و این امر منجر به خطای ناوبری و فاجعه شده است.

خط آگونیک
تصویر ۴: خط آگونیک و خطوط ایزوگونیک

نظریه مشهور دیگر این است که شناورهای گمشده اصطلاحاً توسط امواج سرکش از بین رفته‌اند. این پدیده‌ها امواج عظیمی هستند که می‌توانند تا ارتفاع 100 فوت (۳۰٫۵ متر) برسند و از نظر تئوری به اندازه کافی قدرت دارند تا تمام آثار و نشانه‌های یک کشتی یا هواپیما را از بین ببرند. از طرف دیگر مثلث برمودا در منطقه‌ای از اقیانوس اطلس واقع شده است که طوفان‌ها و امواج از چند جهت می‌توانند به هم نزدیک شوند و این موضوع  احتمال وقوع امواج سرکش را بیشتر می‌کند.

به گفته اداره ملی اقیانوس و اتمسفر، هیچ شواهدی وجود ندارد که در مثلث برمودا نسبت به مناطق مشابه دیگر با این وسعت و ویژگی‌ها میزان اتفاقات و رویدادهای ناخوشایند هوایی و دریایی بیشتر باشد و به همین دلیل کشتیرانان و خلبانان همچنان بدون حادثه‌ای از این منطقه عبور می‌کنند که آن را در ادامه شرح خواهیم داد.

آیا کسی می تواند از مثلث برمودا زنده بیرون بیاید؟

در جواب به این سوال که آیا کسی می‌تواند از مثلث برمودا جان سالم به در ببرد یا خیر باید گفت که هر روز این اتفاق تکرار می‌شود و افراد زیادی از آن به سلامت عبور می‌کنند.

همان طور که گفتیم مثلث برمودا که به آن مثلث شیطان نیز گفته می‌شود منطقه‌ای است که در قسمت غربی اقیانوس اطلس شمالی قرار دارد و گفته می‌شود در شرایطی مرموز تعدادی هواپیما و کشتی در این منطقه ناپدید شده‌اند.

طبق گزارشات نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا چنین مثلثی وجود ندارد و این نام توسط مجمع نام‌های جغرافیایی ایالات متحده شناخته شده نیست و مورد قبول قرار ندارد.

همچنین شواهد مستند نشان می‌دهد که درصد قابل توجهی از حوادث گزارش شده جعلی بوده و به طور نادرست بیان شده و یا توسط نویسندگان پرطمطراق نگارش شده است. ذکر این نکته نیز مهم است که در مطالعه‌ای که در سال 2013 انجام شد و ده آب خطرناک جهان برای حمل و نقل معرفی شد، مثلث برمودا در این لیست قرار نداشت.

بررسی سریع وبسایتی مانند Flightradar24 نشان می‌دهد که از عبور از این منطقه به صورت کامل اجتناب نمی‌شود و مثلث بین قسمت جنوبی فلوریدا، برمودا و پورتوریکو ترافیک نسبتاً سنگینی دارد.

در حقیقت قسمت جنوبی این مثلث یک مسیر پر تردد از فلوریدا به پورتوریکو و سایر مناطق کارائیب است. در حالی که نام مثلث برمودا به عنوان منطقه‌ای که باعث ناپدید شدن اسرارآمیز می‌شود مشهور است اما شواهد نشان می‌دهد که این موضوع نشان دهنده خطرناک بودن این منطقه نسبت به سایر مناطق جهان نبوده است.

همانطور که گفته شد این ناحیه یک مسیر مهم بین فلوریدا و کارائیب است و انتظار می‌رود در این منطقه ترافیک زیادی وجود داشته باشد و بنابراین حوادث زیادی رخ دهد.

در گذشته مسائل ناوبری نقش مهمی در رخدادها و تصادفات داشته‌اند اما فناوری مدرن و  پیشرفته تعداد این تصادفات را بسیار کم کرده است. پروازهای هواپیمایی توسط ATC کنترل می‌شوند. ناهنجاری‌ها و مشکلات در جهت‌نماهای مغناطیسی یا کمک‌های رادیویی مانند VOR یا GPS به طور معمول و با دقت بررسی می‌شوند و در نمودارهای ناوبری ذکر می‌شوند. همچنین پیش بینی‌های دقیق آب و هوا با استفاده از رادار هواشناسی و ماهواره‌های آب و هوا بسیار کاربردی شده است و در کاهش نرخ تصادفات بسیار موثر عمل کرده است.

نگاهی به حوادث در مثلث برمودا نشان می‌دهد که بیشتر حوادث مربوط به دهه 1960 یا قبل از آن بوده است و به نظر می‌رسد معدود حوادث هوایی اخیر مربوط به این منطقه غیرعادی نیست.

در حقیقت تصادفات عمومی هواپیمایی بسیار رایج است و هواپیماهای مسافرتی به دلیل مسائل فنی نسبتاً مکرر منحرف می‌شوند و به همین دلیل می‌توان گفت نرخ تصادفات مثلث برمودا غیرطبیعی نیست و این منطقه به طور معمول توسط کشتی‌ها و هواپیماها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آیا خلبانان از پرواز بر فراز مثلث برمودا اجتناب می‌کنند؟

نقشه پرواز بر فراز برمودا
تصویر ۵: نقشه هوایی بر فراز مثلث برمودا از وبسایت Flightradar24

با توجه به خرافات پیرامون مثلث برمودا بسیاری از مردم تصور می‌کنند که خلبانان شرکت‌های هواپیمایی به طور پیوسته از پرواز بر فراز این منطقه از اقیانوس جلوگیری می‌کنند.

ولی باید گفت هر کسی که از میامی به سان خوآن در پورتوریکو پرواز کرده باشد احتمالاً تایید می کند که این موضوع درست نیست زیرا در این پرواز بر فراز مثلث برمودا پرواز کرده است.

در حقیقت اگر چنین بود و خلبانان از پرواز بر فراز مثلث برمودا اجتناب می‌کردند تقریباً تمام تعطیلات منطقه کارائیب از بین می‌رفت. بررسی در وبسایت Flightradar24 نشان می‌دهد پروازهای زیادی وجود دارد که از بالای مثلث برمودا عبور می‌کنند بنابراین واضح است که از پرواز در این منطقه به طور فعال جلوگیری نمی‌شود.

از نظر ناوبری پروازها دائماً با واحد کنترل ترافیک هوایی نظارت می‌شوند بنابراین در صورتی که در ناحیه‌ای ترافیک هوایی وجود داشته باشد اجازه پرواز صادر نمی‌شود. همچنین شرایط آب و هوایی نیز به دقت کنترل می‌شوند تا به دلیل بد بودن شرایط جوی سانحه‌ای رخ ندهد. این موارد باعث شده است تا میزان حوادث هوایی به شدت کاهش پیدا کند.

به طور کلی بررسی نظریه‌ها پیرامون مثلث برمودا نشان می‌دهد که مثلث برمودا بیش از آنکه یک تحقیق علمی باشد یک امر ماوراء الطبیعه است، بنابراین اگر خلبانانی وجود داشته باشند که از پرواز بر فراز مثلث برمودا اجتناب کنند احتمالاً این خلبان ها بیش از حقایق علمی به مسائل مربوط به ماوراالطبیعه یا بشقاب پرنده علاقه دارند.

اگر چه داغ کردن این نظریه‌ها مطمئناً سرگرم کننده است اما مطمئن باشید که صنعت هواپیمایی قطعاً فارغ از این تخیلات مسیرهای خود را در صنعت هوانوردی طرح‌ و برنامه‌ریزی خواهد کرد.

آیا دانشمندان راز مثلث برمودا را حل کرده‌اند؟

حل راز مثلث برمودا

در خبری که ایندیپندنت در سال ۲۰۱۷ به نقل از «کارل کروزلنیکی» (Karl Kruszelnicki) منتشر کرد اعلام کرد که رمز و راز مثلث برمودا حل شده است. کروزلنیکی فلوشیپ دانشگاه سیدنی در زمینه ارتباط جامعه با علم در این گزارش اعلام کرده است که در واقع هیچ رمز و رازی در پس پرده مثلث برمودا نهان نیست.

نتیجه این تحقیقات نشان داده است که هیچ ارتباطی میان ناپدید شدن کشتی‌ها و هواپیماها در این منطقه و جزیزه راز آلود آتلانتیس در زیر آب وجود ندارد.

این دانشمند استرالیایی فاش کرد که تعداد زیاد ناپدید شدن هواپیماها و کشتی‌ها چیزی غیر از خطای انسانی ساده قدیمی به علاوه آب و هوای بد و این واقعیت که هواپیماها و کشتی‌های زیادی در این منطقه رفت و آمد می‌کنند نیست.

این منطقه علاوه بر مساحت زیاد آن که در حدود ۷۰۰,۰۰۰ کیلومتر مربع است، به دلیل نزدیکی به خط استوا و یکی از قسمت‌های ثروتمند جهان ترافیک رفت و آمدی بالایی دارد و با مقایسه تعداد کشته‌ شدگان و تعداد رفت و آمد در این منطقه می‌توان متوجه شد که موضوع غیرعادی در این منطقه وجود ندارد.

این محقق در مورد ناپدید شدن پرواز معروف ۱۹ نیز توضیحاتی ارائه داده است. در این پرواز پنج بمب‌افکن در دسامبر سال ۱۹۴۵ برای یک آموزش روتین ۲ ساعته به پرواز درآمدند. اما بعد از قطع شدن ارتباط رادیویی هر پنج بمب‌افکن ناپدید شدند و هیچ اطلاعی از آن‌ها به دست نیامد.

همچنین بعدها اعلام شد که همان شب یک هواپیمای دیگر برای جستجوی پنج بمب‌افکن به آن منطقه اعزام شد که همراه با ۱۳ خدمه‌اش ناپدید شد.

تحقیقات اخیر نشان می‌دهد برخلاف این ادعا که پرواز ۱۹ در شرایط ایده‌آل انجام شده است، شرایط ایده‌آل نبوده و در زمان پرواز امواجی با ارتفاع ۱۵ متر در جریان بوده است.

همچنین شواهدی مبنی بر گم کردن مسیر توسط این بمب‌افکن‌ها وجود دارد. در نتایج این تحقیقات بیان شده است که هواپیمای نجات ناپدید نشده بلکه منفجر شده است و شاهدان بسیاری وجود دارند که این انفجار را مشاهده کرده‌اند.

با این حال سابق بر این نیز تلاش‌های زیادی برای بستن پرونده رمز و رازآلود برمودا وجود داشته است ولی باید منتظر ماند و دید آیا نتیجه تحقیقات آقای کروزلنیکی در عموم جامعه مورد قبول قرار می‌گیرد یا خیر.

به نظر می‌رسد در حال حاضر مشکل اصلی برمودا حل راز آن نیست زیرا می‌توان دلایل منطقی برای رخدادهای گزارش شده در این منطقه بیان کرد، مشکل اصلی این است که چالش برمودا برای مردم هیجان انگیز است که کنار گذاشتن این هیجان و مواجه شدن با اینکه در حقیقت رازی وجود ندارد برای مردم و عموم جامعه دشوار است.

چه چیزهایی در مورد مثلث برمودا می‌دانیم؟

تصویر واقعی از مثلث برمودا
تصویر ۶: تصویر واقعی از مثلث برمودا
  • مثلث برمودا منطقه‌ای از اقیانوس اطلس شمالی (تقریبا) محدود به سواحل جنوب شرقی ایالات متحده، برمودا و جزایر آنتیل بزرگ (کوبا ، هیسپانیولا ، جامائیکا و پورتوریکو) است.
  • مرزهای دقیق مثلث برمودا به طور جهانی توافق نشده است ولی حدود تقریبی مساحت کل آن بین 500,000 تا 1,510,000 مایل مربع (1,300,000 تا 3,900,000 کیلومتر مربع) است. با در نظر گرفتن تمام تقریب‌ها این منطقه یک شکل مبهم مثلثی دارد.
  • مثلث برمودا در هیچ نقشه جهانی مشاهده نمی‌شود و هیئت جغرافیایی ایالات متحده، مثلث برمودا را به عنوان منطقه رسمی اقیانوس اطلس به رسمیت نمی‌شناسد.
  • اگرچه گزارشات مربوط به وقایع غیر قابل توضیح در این منطقه به اواسط قرن نوزدهم مربوط می‌شود اما عبارت مثلث برمودا تا سال 1964 برای توصیف یک منطقه مثلثی که صدها کشتی و هواپیما را بدون هیچ اثری از بین برده است، مورد استفاده قرار نگرفت.
  • علیرغم شهرت مثلث برمودا موارد و حوادث در این منطقه نسبت به مناطقی مشابه و هم مساحت با آن زیاد نیست و نرخ ناپدید شدن افراد و اجسام در مثلث برمودا نسبت به هر منطقه مشابه اقیانوس اطلس عدد بزرگی نیست.
  • حداقل دو حادثه در منطقه برمودا مربوط به صنایع نظامی ایالات متحده بوده است. در مارس 1918 سرنشین USS Cyclops که از برزیل به بالتیمور در مریلند می‌رفت در داخل مثلث برمودا ناپدید شد. هیچ توضیحی برای ناپدید شدن آن داده نشد و هیچ لاشه‌ای نیز پیدا نشد. حدود 27 سال بعد یک جوخه بمب افکن (که در مجموع با نام پرواز 19 شناخته می‌شد) با سرنشینان آمریکایی و سرگروه خود یعنی «چارلز کارول تیلور» (Charles Carroll Taylor) در فضای بالای مثلث برمودا ناپدید شد. همانند حادثه Cyclops برای این حادثه نیز هیچ توضیحی داده نشد و هیچ لاشه هواپیمایی پیدا نشد.
  • «چارلز برلیتز» (Charles Berlitz) افسانه مثلث برمودا را در کتاب پرفروش مثلث برمودا  که در سال 197۴ به چاپ رسید بال و پر داد. در این کتاب برلیتز ادعا کرد که جزیره افسانه‌ای گمشده آتلانتیس در ناپدید شدن‌ها نقش داشته است.
  • در سال 2013 صندوق جهانی حیات وحش (WWF) یک مطالعه جامع از خطوط حمل و نقل دریایی انجام داد و مشخص کرد که مثلث برمودا یکی از 10 منطقه خطرناک آبی برای حمل و نقل و رفت و آمد نیست.
  • مثلث برمودا یکی از پر ترافیک‌ترین مسیرهای روزانه حمل و نقل دریایی و هوایی است.
  • خط آگونیک که آن را بالاتر توضیح دادیم گاهی از مثلث برمودا عبور می‌کند. یکی از این موارد در اوایل قرن ۲۰ رخ داده است. همان طور که گفتیم آگونیک مکانی در سطح زمین است که شمال واقعی و شمال مغناطیسی در آن تراز می‌شوند و نیازی به محاسبه انحراف مغناطیسی روی قطب نما نیست.
  • مثلث برمودا در معرض طوفان‌ها و سیلاب‌های استوایی است.
  • جریان گلف استریم (یک جریان اقیانوسی قوی که باعث تغییر شدید هوا در منطقه می‌شود) از مثلث برمودا عبور می‌کند.
  • عمیق‌ترین نقطه در اقیانوس اطلس یعنی نقطه میلواکی در مثلث برمودا واقع شده است. عمق پورتوریکو در نقطه میلواکی به مقدار 27,493 فوت (8380 متر) می‌رسد.

چه چیزهایی در مورد مثلث برمودا نمی‌دانیم؟

تعداد دقیق کشتی‌ها و هواپیماهایی که در مثلث برمودا ناپدید شده‌اند هنوز مشخص نیست. رایج‌ترین تخمین در مورد این تعداد حدود 50 کشتی و 20 هواپیما است. لاشه بسیاری از کشتی‌ها و هواپیماهای گم شده در این منطقه هنوز کشف نشده است.

با این همه هنوز مشخص نیست که آیا ناپدید شدن در مثلث برمودا نتیجه خطای انسانی بوده یا در اثر پدیده‌های جوی رخ داده است.

جمع‌بندی

در این مطلب در مورد مثلث برمودا صحبت کردیم. این منطقه که در اقیانوس اطلس شمالی قرار گرفته است یکی از راز آلودترین مناطق جغرافیایی است. همانطور که گفتیم در حقیقت رازی در مثلث برمودا قرار ندارد و با توجه به مساحت و نوع جغرافیای این منطقه میزان و نرخ تصادفات در این منطقه بالا نیست و غیرعادی به نظر نمی‌رسد.

بیشترین چیزی که شاید هنوز اجازه نداده است که مثلث برمودا به عنوان یک منطقه عادی شناخته شود کتاب‌ها و فیلم‌های فراوانی است که با کمک رمز و رازهای برمودا به فروش رسیده‌اند. تا جایی که استیون اسپیلبرگ نیز در یکی از فیلم‌های خود در سال ۱۹۷۷ به این موضوع اشاره کرد که سرنشینان پرواز ۱۹ توسط بیگانگان ربوده شده‌اند. با این حال تحقیقات اخیر تمام این داستان‌ها را با دلایل و شواهد محکم رد می‌کنند.

اگر این مطلب برای شما مفید بوده است، آموزش‌ها و مطالب زیر نیز به شما پیشنهاد می‌شوند:

سارا داستان (+)

«سارا داستان»، دکتری فیزیک نظری از دانشگاه گیلان دارد. او به فیزیک بسیار علاقه‌مند است و در زمینه‌ متون فیزیک در مجله فرادرس می‌نویسد.

بر اساس رای 6 نفر

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟

نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *