ضمیر مستتر در عربی – به زبان ساده + مثال و تمرین

انواع ضمیر در عربی

در همه زبان‌ها ضمیر پیدا می‌شود. دلیل استفاده از ضمیر این است که از تکرار اسم جلوگیری شود. شرط استفاده از ضمیر هم این است که بدانیم این کلمه جایگزین برای جلوگیری از تکرار کدام اسم در جمله آمده‌‌است. در زبان فارسی برای چنین کاری به سراغ کلماتی مثل «من، تو، او، ما، شما و ایشان/آنها» می‌رویم.

فیلم مجموعه آموزش عربی دوره متوسطه – درس، تمرین، حل مثال و تست در فرادرس

کلیک کنید

انواع ضمیر از نظر اعراب

در کنار تمامی این نکات باید به خاطر داشته باشیم که کلمات از نظر اعراب‌پذیری در زبان عربی به دو دسته تقسیم‌بندی می‌شوند. یعنی کلمات یا اعراب‌پذیر هستند یا تحت هیچ شرایطی اعراب نمی‌پذیرند. به کلمات گروه اول کلمات «معرب» و به دسته دوم، کلمات «مبنی» می‌گویند.

انواع ضمیر از نظر معرفه و نکره

فیلم مجموعه آموزش عربی دوره متوسطه – درس، تمرین، حل مثال و تست در فرادرس

کلیک کنید

ضمیر معلوم یا بارز در عربی

در کنار ضمایر منفصل که جدا از سایر کلمات هستند، باید جایی برای ضمایر متصل که به کلمات می‌چسبند، باز کنیم. این ضمایر بسته به نوع نقشی که در جمله می‌گیرند، سه نوع اعراب فتحه، کسره و ضمه را می‌پذیرند. البته حالت اعراب‌پذیری آنها به صورت محلی است. ضمایر متصل مرفوعی ضمایری هستند که هنگام صرف فعل به آنها چسبیده و نقش فاعل را بازی می‌کنند. برای درک بهتر این ضمایر باید به جدول صرف فعل زیر که ضمایر متصل در آن با رنگ قرمز مشخص شده توجه کنید.

با توجه به جدول بالا می‌توانیم ضمایر متصل مرفوعی را به این ترتیب نیز بنویسیم «ا- و- نَ- تَ- تما- تم- تِ- تما- تنَّ- تُ- نا- ی». از آنجا که این ضمایر چسبیده به فعل هستند نقش فاعل را در جمله بازی می‌کنند. در نتیجه می‌توانند با عنوان «فاعل و محلا مرفوع» شناخته شوند.

ضمیر مستتر در عربی

در زبان عربی ممکن کلمات بدون آنکه حضور داشته باشند، نقش خودشان را بازی کنند. ضمایر مستتر از جمله این کلمات هستند. برای فهم بهتر و دقیق‌تر آنها، ابتدا باید به جدول ضمایر متصل مرفوعی که در بالا نوشته شده توجه کنیم. اگر کمی دقت کنیم متوجه می‌شویم که در صیغه‌های ۱ و ۴ ماضی و صیغه‌های ۱ و ۴ و ۷ و ۱۳ و ۱۴ مضارع، ضمیر متصل مرفوع یا ضمیر فاعلی وجود ندارد.

نبود ضمیر متصل ممکن است این نتیجه‌گیری را داشته باشد که این افعال فاعل ندارند. اما نکته اینجاست که در زبان عربی، فعل بدون فاعل وجود ندارد. به همین خاطر می‌توانیم بگوییم که فاعل در این افعال، ضمیر مستتر است. یعنی هنگام اعراب‌گذاریِ کلمات، برای این صیغه‌ها می گوییم فاعل ضمیر مستتر و محلا مرفوع. در جدول زیر صیغه فعل‌هایی که فاعل در آنها ضمیر مستتر است با عدد و صیغه مشخص شده‌اند.

سوالات متدوال درباره ضمیر مستتر در عربی

در این بخش به برخی از سوالات مربوط به مبحث ضمیر مستتر در عربی به اختصار پاسخ می‌دهیم.

چرا در زبان عربی به برخی ضمیرها مستتر می‌گویند؟

مستتر یعنی پوشیده شده و پنهان. از آنجا که در برخی از صیغه‌ فعل‌ها در زبان عربی، فاعل به صورت ضمیر آشکار حضور ندارد، از ضمیرهای مستتر در صیغه آنها به عنوان فاعل یاد می‌شود.

در عربی چند ضمیر مستتر داریم؟

ضمایر مستتر در عربی مربوط به صیغه‌های ۱ (للغائب) و ۴ (للغائبة) ماضی و ۱ (للغائب) و ۴ (للغائبة) و ۷ (للمخاطب) و ۱۳ (للمتکلم وحده) و ۱۴ (للمتکلم مع الغیر) مضارع هستند.

تمرین‌های مبحث ضمیر مستتر در عربی

برای ارزیابی عملکرد خود در رابطه با «ضمیر مستتر در عربی، می‌توانید از تمرین‌هایی که در ادامه در اختیار شما قرار گرفته است استفاده کنید. آزمون اول شامل ۴ سوال است و پس از پاسخ دادن به تمامی پرسش‌ها و ظاهر شدن دکمه «دریافت نتیجه آزمون»، می‌توانید نمره عملکردتان را مشاهده کنید و جواب‌های درست و نادرست را نیز ببینید. آزمون دوم ۸ سوال تشریحی دارد که باید تغییرات لازم را در جملات داده شده ایجاد کند. پاسخ سؤالات نیز بعد از هر آزمون آمده است.

آزمون اول

گزینه درست را انتخاب کنید.

آزمون دوم

جملات داده شده را با توجه به ضمیر داخل پرانتز تغییر دهید.

جمع‌بندی

در این مطلب درباره ضمیر و نقش آن در جملات عربی صحبت کردیم. فهمیدیم که از ضمیر برای جلوگیری از تکرار اسم استفاده می‌شود. از این رو مرجع آنها مشخص است و در دسته کلمات معرفه و مبنی قرار می‌گیرند. همچنین یاد گرفتیم برخی از افعال ضمایر متصلی دارند که نقش فاعل آنها را بازی می‌کنند. اما برخی از فعل‌ها در بعضی از صیغه‌های خاص، چنین ضمیر متصلی که نقش فاعل را بازی کند وجود ندارند. در نتیجه فاعل در چنین صیغه‌هایی مستتر محسوب می‌شود.