نقاشی رئالیسم چیست؟ – به زبان ساده + آثار و هنرمندان معروف

رئالیسم یا واقع‌گرایی نام یکی از سبک‌های نقاشی است که در آن هنرمند تلاش می‌کند واقعیت‌های زندگی را همان‌گونه که هستند به تصویر بکشد و از اغراق، خیال‌پردازی و آرمان‌گرایی دوری می‌کند. گوستاو کوربه هنرمند فرانسوی، به عنوان پدر نقاشی رئالیسم شناخته می‌شود. در این مطلب از مجله فرادرس قصد داریم یاد بگیریم نقاشی رئالیسم چیست و چه ویژگی‌هایی دارد. در گام بعدی، معروف ترین نقاشی های سبک رئالیسم و هنرمندان مشهور این حوزه را می‌شناسیم و نگاهی به تاریخچه شکل‌گیری سبک رئالیسم خواهیم داشت. همچنین، با انواع رئالیسم آشنا می‌شویم و تفاوت آن را با سبک‌هایی مانند ناتورالیسم و ... یاد می‌گیریم.

نقاشی رئالیسم چیست؟

نقاشی «رئالیسم یا واقع‌گرایی» (Realism) سبکی هنری است که هدف آن بازنمایی دقیق و صادقانه واقعیت جهان بیرونی بدون اغراق و ایده‌آل‌پردازی است. نقاشان رئالیست به جای خلق تصویری ایده‌آل یا احساس‌محور، بر مشاهده دقیق زندگی واقعی، انسان عادی و جزئیات ملموس جهان تمرکز می‌کنند. این جنبش که ریشه در انقلاب ۱۸۴۸ فرانسه داشته و بر حق کار و مسائل طبقه کارگر تاکید می‌کرد، هنر را به ابزاری برای بیان واقعیت‌های اجتماعی تبدیل کرد.

هنر رئالیسم در حقیقت پاسخی به احساس‌گرایی سبک «رمانتیسیسم» (Romanticism) بود. هنرمندان رئالیست برخلاف سنت‌های رایج، از پرداختن به قهرمانان اسطوره‌ای، روایت‌های تاریخی باشکوه و پیکره‌های بی‌نقص فاصله گرفتند و زندگی روزمره انسان‌ها، به خصوص طبقات کارگر و فرودست، را به موضوع اصلی آثار خود تبدیل کردند.

از برجسته‌ترین نقاشان رئالیست می‌توان به گوستاو کوربه، ژان فرانسوا میله و اونوره دومیه اشاره کرد که با نگاهی صادقانه و انتقادی، زندگی روزمره مردم عادی، طبیعت و واقعیت‌های زندگی را دقیقا همانطور که به نظر می‌رسیدند، شایسته حضور در هنر دانستند. به همین دلیل، رئالیسم علاوه بر یک جنبش زیبایی‌شناسانه، حرکتی سیاسی و اجتماعی نیز به شمار می‌رفت.

در ادامه، ویژگی‌های نقاشی رئال را بیشتر می‌شناسیم و با مشهورترین هنرمندان و آثار این سبک آشنا می‌شویم. پیش از شروع، پیشنهاد می‌کنیم با مشاهده فیلم آموزش سبک شناسی در ارتباط بصری به همراه گواهینامه دوزبانه از فرادرس، با تمام سبک‌های نقاشی آشنا شوید.

ویژگی های نقاشی رئالیسم چیست؟

بارز‌ترین ویژگی نقاشی‌های سبک رئالیسم، نمایش صادقانه و بدون آرمان‌گرایی زندگی معاصر است. آثار رئالیستی بر موضوعات روزمره، مردم طبقه کارگر و صحنه‌های ساده و عادی زندگی تمرکز دارند. توجه دقیق به جزییات، مشاهده موشکافانه، نورپردازی طبیعی و استفاده از رنگ‌های ملایم از دیگر ویژگی‌های سبک نقاشی رئالیسم است که به نمایش هرچه بهتر واقعیت، با تمام جزییات آن کمک می‌کنند.

در فهرست زیر مهم‌ترین ویژگی‌های سبک نقاشی‌های رئالیستی را ذکر کرده‌ایم:

• نمایش صادقانه زندگی واقعی: نقاشی‌های رئالیست زندگی روزمره را دقیقا مطابق با واقعیت و بدون اغراق یا تزئین نشان می‌دهند.
• تمرکز بر موضوعات روزمره: سوژه اکثر آثار رئالیسم بر زندگی شهری، کارگران، کشاورزان و صحنه‌های ساده اجتماعی تمرکز دارند.
• دقت در بازنمایی جزییات و بافت‌ها: عناصر نقاشی رئال از نزدیک با جزییات دقیق ترسیم می‌شوند و بافت چوب، لباس و زبری پوست یا سنگ آنقدر دقیق ترسیم می‌شود که حس می‌کنیم می‌توانیم آن‌ها را با دست لمس کنیم.
• مشاهده مستقیم سوژه: هنرمندان رئالیست با مشاهده طولانی سوژه، آن‌ها را با دقتی نزدیک به واقعیت و گاه عکاسانه بازنمایی می‌کنند.
• استفاده از رنگ‌های طبیعی: استفاده از رنگ‌های طبیعی، خنثی و اغلب تیره در آثار رئالیستی، اغلب برای انتقال حال‌وهوای واقعی و گاه تلخ زندگی به کار می‌روند.
• نورپردازی طبیعی: نورپردازی طبیعی و واقع‌گرایانه بدون جلوه‌های نمایشی یا شاعرانه، فرم‌ها و بافت‌ها را دقیقا مطابق با واقعیت آن‌ها به نمایش می‌گذارد.
• استفاده از سایه‌روشن برای حجم و عمق: در نقاشی رئالیستی از سایه‌روشن و کنتراست نوری برای نشان دادن حجم و بعد سوژه‌‌ها استفاده می‌شود.
• ترکیب‌بندی نقاشی ساده و طبیعی: در نقاشی‌های رئالیستی، سوژه‌ها گاهی نیمه خارج از قاب یا به ظاهر تصادفی قرار دارند تا حس ثبت یک لحظه واقعی و طبیعی منتقل شود.
• پرهیز از زیباسازی و ایده‌آل‌سازی سوژه‌ها و عناصر: در این نقاشی‌ها، چهره‌ها و بدن‌ها با تمام نقص‌ها و دقیقا بر اساس واقعیت‌ها و سختی‌های زندگی بازنمایی می‌شوند.
• پرداختن به مسائل اجتماعی: اشاره به مسائل اجتماعی و طبقاتی، مانند نابرابری‌ها و زندگی محرومان، به صورت مستقیم یا غیرمستقیم از ویژگی‌های مهم رئالیسم بود.

به نقاشی «خواهر بزرگ‌تر» (The Elder Sister) اثر «ویلیام بوگرو» (William Bouguereau) نگاه کنید و ببینید که جزییات صحنه واقعی با چه دقتی روی بوم نقاشی به نمایش درآمده‌اند:

معروف ترین نقاشی های سبک رئالیسم

جنبش هنری رئالیسم یکی از برجسته‌ترین دوره‌های تاریخ هنر بود و به دلیل تمرکز روی زندگی عادی و روزمره شهرت یافت. در میان آثار رئالیستی خلق شده در این دوران، چند نقاشی شهرت جهانی پیدا کردند زیرا به شکل‌گیری سبک و زیبایی‌شناسی رئالیسم کمک کردند.

در فهرست زیر، نام ۱۳ نقاشی رئالیستی را که اغلب آن‌‌ها توانستند واقعیت‌های اروپای قرن نوزدهم را به تصویر بکشند، آورده‌ایم تا بهتر درک کنیم مصداق‌های سبک نقاشی رئالیسم چیست:

• تابلوی نقاشی «خوشه‌چینان»
• تابلوی نقاشی «تدفین در اورنان»
• تابلوی نقاشی «سنگ‌شکنان»
• تابلوی نقاشی «شب‌زنده‌داران»
• تابلوی نقاشی «دنیای کریستینا»
• تابلوی نقاشی «کلینیک گراس»
• تابلوی نقاشی «پرتره زنی ناشناس»
• تابلوی نقاشی «آنجلوس»
• تابلوی نقاشی «کشندگان لنج در ولگا»
• تابلوی نقاشی «نمایشگاه اسب»
• تابلوی نقاشی «شخم‌زنی در نی‌ورنه»
• تابلوی نقاشی «ملاقات» یا «سلام موسیو کوربه»
• تابلوی نقاشی «مادر ویسلر»

در ادامه، در مورد این نقاشی‌ها به طور مختصر توضیح می‌دهیم. برای آشنایی با تمام سبک‌های نقاشی و آثار مشهور هرکدام، می‌توانید فیلم آموزش سبک شناسی در ارتباط بصری به همراه گواهینامه دوزبانه از فرادرس را تماشا کنید.

نقاشی «خوشه‌چینان»

تابلوی نقاشی «خوشه‌چینان» (The Gleaners) اثر ژان فرانسوا میله، یکی از نمادین‌ترین آثار جنبش رئالیسم محسوب می‌شود. این نقاشی سه زن روستایی را نشان می‌دهد که برای جمع‌آوری باقی‌مانده خوشه‌های گندم پس از برداشت محصول، کمر خم کرده‌اند. میله با قرار دادن این زنان در پیش‌زمینه یک دشت وسیع، بر سختی و فشار جسمانی کار طبقه کارگر تاکید می‌کند.

نقاشی خوشه‌چینان بر مفاهیم کار، فقر و نابرابری اجتماعی تمرکز دارد. در آن زمان، جمع‌آوری بقایای محصول تنها توسط فقیرترین افراد جامعه انجام می‌شد. نمایش صادقانه این سوژه‌های عادی در زمان خود جنجال‌برانگیز بود، زیرا هنر را از انحصار اشراف و اساطیر خارج می‌کرد و به متن زندگی واقعی مردم پیوند می‌زد.

نقاشی «تدفین در اورنان»

تابلوی «تدفین در اورنان» (A Burial at Ornans) اثر گوستاو کوربه یک مراسم خاکسپاری روستایی را در شهر زادگاه هنرمند به تصویر می‌کشد و برخلاف نقاشی‌های سنتی، رویدادی عادی را با واقع‌گرایی خیره‌کننده نشان می‌دهد. بوم عظیم اثر، بیش از ۳ متر ارتفاع و ۶ متر عرض دارد و طیف وسیعی از سوگواران شامل دهقانان، روحانیون و مردم محلی را با جزئیات دقیق و هویت فردی نشان می‌دهد.

ترکیب‌بندی افقی و استفاده از رنگ‌های تیره و خاکی همراه با نورپردازی طبیعی، فضا و احساس غم‌انگیز مرگ را به خوبی منتقل می‌کند. نبود نمادگرایی مذهبی و تاکید بر فردیت سوگواران، نشانگر رویکرد انسان‌گرایانه کوربه است که در آن زمان به چالش کشیدن هنجارهای هنر آکادمیک محسوب می‌شد.

نقاشی «سنگ‌شکنان»

«سنگ‌شکنان» (The Stone Breakers) اثر گوستاو کوربه یکی از مهم‌ترین آثار جنبش رئالیسم است که دو کارگر، یک مرد مسن و یک پسر جوان را در حال شکستن سنگ‌ها در جاده‌ای روستایی به تصویر می‌کشد. این اثر برخلاف آثار سنتی که به تاریخ یا مذهب پرداخته می‌شد، به نمایش واقعیت زندگی طبقه کارگر و سختی‌های آن پرداخته است. متاسفانه این نقاشی در جنگ جهانی دوم نابود شد، اما اهمیت آن از طریق عکس‌ها و مطالعات باقی مانده است.

کوربه از رنگ‌های خاکی و کدر برای نمایش محیط سخت کارگران استفاده کرد و با تمرکز بر جزئیات لباس‌ها و ابزارها، فیزیکی بودن کار را نشان داد. فشرده بودن ترکیب‌بندی این نقاشی و نبود چشم‌انداز وسیع، حس محدودیت و تمرکز بر روی کارگران را تقویت می‌کند. این نقاشی بر مفاهیم فقر، کار و مبارزه اجتماعی تأکید دارد و بی‌نام بودن شخصیت‌ها نماد جهانی بودن رنج آن‌ها است که نقدی به تصویرسازی‌های آرمانی و بی‌نقص در هنر رمانتیک وارد می‌کند.

نقاشی «شب‌زنده‌داران» در سبک رئالیسم

تابلوی نقاشی «شب‌زنده‌داران» (The Nighthawks) اثر ادوارد هاپر یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار هنری است که صحنه‌ای آرام و شبانه از یک رستوران شهری را در دل شب نشان می‌دهد. در نقاشی چهار شخصیت به تصویر کشیده شده‌اند: یک مرد و زن کنار هم نشسته‌اند، مردی تنها در پیشخوان و یک پیشخدمت. این اثر با ترکیب‌بندی ساده، نورپردازی خاص و فضاهای خالی، حس تنهایی و جدایی از دنیای بیرون را به خوبی منتقل می‌کند.

سبک هنری هاپر در این اثر نمایانگر رئالیسم است که این موضوع را می‌توان به خوبی با توجه دقیق به جزئیات و تضادهای نور و سایه که فاصله عاطفی میان شخصیت‌ها و دنیای اطراف را برجسته می‌کند، درک کرد. شخصیت‌ها با وجود نزدیکی فیزیکی، از یکدیگر جدا به نظر می‌رسند که نشان‌دهنده تنهایی در زندگی شهری است.

نقاشی «دنیای کریستینا»

«دنیای کریستینا» (Cristina's World) اثر اندرو وایت (۱۹۴۸) یکی از مهم‌ترین آثار رئالیسم آمریکایی است که کریستینا اولسون، زن جوانی که به اختلال عضلانی مبتلا بود، را در دشت وسیع نشان می‌دهد که به خانه‌ای دوردست خیره شده است. صحنه با وجود ظاهر آرام، حس عمیق تنهایی و دلتنگی را منتقل می‌کند و نشان‌دهنده محدودیت‌های جسمی و تلاش او برای رسیدن به هدفش است. وایت این تصویر را بر اساس وضعیت واقعی کریستینا خلق کرد که قادر به راه رفتن نبود.

سبک وایت با دقت بالا در جزئیات و استفاده از رنگ‌های خاکی و ملایم نمایان می‌شود. ترکیب‌بندی با قرار دادن کریستینا در نیمه پایین بوم و خانه در دوردست بر وسعت فضای دشت و مبارزه او تأکید دارد. نقاشی مفاهیم استقامت، انزوا و روح انسان را کاوش می‌کند و قدرت درونی و کرامت فردی را نشان می‌دهد که با وجود محدودیت‌ها، با صبر و انعطاف‌پذیری به مبارزه ادامه می‌دهد.

نقاشی «کلینیک گراس»

«کلینیک گراس» (Gross's Clinic) اثر توماس ایکینز (۱۸۷۵) یکی از مهم‌ترین آثار رئالیسم آمریکایی است که دکتر ساموئل گراس، جراح مشهور، را در حال انجام یک عمل جراحی در حضور گروهی از دانشجویان پزشکی نشان می‌دهد. ایکینز با دقت و واقع‌گرایی، لحظه جراحی را بدون هیچگونه عنصر شاعرانه به تصویر می‌کشد و شدت فیزیکی و احساسی صحنه را منتقل می‌کند. البته این نقاشی در زمان خود، به دلیل نمایش بی‌پرده فرآیند جراحی جنجالی شد، اما بعدها به عنوان شاهکاری از هنر قرن نوزدهم شناخته شد.

ایکینز از پالت رنگی تیره و کنتراست شدید نور و سایه برای تمرکز بیننده روی دکتر گراس و صحنه جراحی استفاده کرده است و با جزئیات دقیق، از حالت چهره دانشجویان تا دقت آناتومیک پای بیمار را به تصویر می‌کشد. نقاشی مفاهیم علم، پیشرفت و اهمیت دانش پزشکی را برجسته می‌کند و با نشان دادن تفاوت بین واکنش احساسی زن سمت چپ و آرامش علمی پزشکان، تنش بین همدلی انسانی و انضباط علمی را به وضوح نشان می‌دهد.

تابلوی نقاشی «پرتره زنی ناشناس»

تابلوی نقاشی «پرتره زنی ناشناس» (Portrait of an Unknown Woman) اثری بسیار زیبا از نقاش واقع‌گرای روس، ایوان کرامسکوی است که در سال ۱۸۸۳ میلادی خلق شد. سوژه اصلی نقاشی، زنی با کت خز و مخمل سیاه، کلاهی از خز و دستکش‌های چرمی است که روی یک کالسکه روباز در مقابل پل آنیکوف در سنت پترزبورگ نشسته است.

شناسایی هویت این زن هنوز برای مورخان هنر امکان‌پذیر نشده است. انتخاب نام مرموز «ناشناس» توسط کرامسکوی و اشاره نکردن به او در هیچ‌کدام از یادداشت‌هایش، به شایعات و شهرت پررمزوراز این اثر دامن می‌زند. با این حال، نمی‌توان از زیبایی و جزییات جذاب آن که به خاطر نگاه مغرور و خیره زن است، غافل ماند.

تا اینجا می‌دانیم بهترین نمونه‌های نقاشی رئالیسم چیست، در ادامه، با چند نقاشی رئال دیگر آشنا می‌شویم.

تابلوی «آنجلوس»

نقاشی رنگ روغن «آنجلوس» (El  Ángelus) اثر ژان فرانسوا میله یکی از مشهورترین آثار جنبش رئالیسم است که دو دهقان، مرد و زن، را در حال توقف کار در مزرعه برای عبادت ظهرگاهی نشان می‌دهد. این صحنه آرام و فروتن ارتباط عمیق زندگی روستایی با ایمان و سنت را به تصویر می‌کشد و بازتابی از سختی‌ها و ساده‌زیستی دهقانان است. این نقاشی با اینکه در ابتدا شناخته‌شده نبود، بعدها به‌خاطر عمق احساسی و بازنمایی نمادین زندگی روستایی مشهور شد.

میله با استفاده از نور گرم و ملایم و رنگ‌های خاکی فضایی آرام و تأمل‌برانگیز خلق کرده است. لباس‌های ساده و قامت خمیده دهقانان، سختی کار کشاورزی را نشان می‌دهد و چشم‌انداز وسیع با آسمان مات و زمین خالی، سختی و سادگی زندگی روستایی را برجسته می‌کند. مفاهیم اصلی نقاشی ایمان، کار و ارتباط انسان با طبیعت است و کلیسای دوردست نماد حضور پایدار دین در زندگی روزمره دهقانان و پایداری سنت‌ها است.

نقاشی «کشندگان لنج در ولگا»

تابلوی نقاشی «کشندگان لنج در ولگا» (Barge Haulers on the Volga) اثر ایلیا رپین، یکی از شاخص‌ترین آثار رئالیسم روسیه است که یازده مرد فقیر، معروف به برلاک‌ها، را در حال کشیدن یک بارج در طول رود ولگا زیر آفتاب سوزان نشان می‌دهد. این نقاشی با واقع‌گرایی دقیق و ایجاد حس همدلی، شرایط سخت کارگران و نابرابری اجتماعی در روسیه قرن نوزدهم را به تصویر می‌کشد. رپین با تمرکز بر زندگی روزمره افراد عادی، نقدی قدرتمند بر استثمار طبقه کارگر ارائه می‌دهد.

ترکیب‌بندی استادانه این نقاشی به خوبی فشار جسمی و خستگی روحی کارکنان را نشان می‌دهد. پالت رنگی خاکی و آسمان و رود وسیع، سختی کار را تقویت می‌کند و بافت لباس‌ها و پوست فرسوده، اصالت و تأثیر احساسی اثر را افزایش می‌دهد. گذشته از آن، تضاد بین زیبایی طبیعیت و سختی زندگی کارگران، در خدمت نمایش مقاومت درونی این افراد به کار گرفته شده است.

نقاشی «نمایشگاه اسب»

تابلوی نقاشی «نمایشگاه اسب» (The Horse Fair) اثر روزا بونهور تصویری بزرگ و پویا از یک بازار اسب در پاریس است که انرژی و حرکت گروهی از اسب‌های قدرتمند را که توسط مربیان هدایت می‌شوند، نشان می‌دهد. این اثر، که بیش از ۸ فوت ارتفاع و ۱۶ فوت عرض دارد، شاهکار بونهور و نمونه‌ای از مهارت فوق‌العاده او در بازنمایی حیوانات است. توجه به جزییات و توانایی بازنمایی حرکت و قدرت به طور همزمان، بونهور را به یکی از برجسته‌ترین نقاشان رئالیست زمان خود تبدیل کرد.

موضوع اصلی نقاشی، عظمت و قدرت حیوانات و تعامل هماهنگ انسان و طبیعت است و در عین حال به ستایش زندگی روستایی و کار روزمره می‌پردازد، ضمن آن که نشانگر استقلال و قدرت شخصی بونهور در دنیای غالباً مردانه هنر است.

نقاشی «شخم‌زنی در نی‌ورنه» در سبک رئالیسم

تابلوی نقاشی «شخم‌زنی در نیورنه» (Ploughing in the Nivernais) اثر روزا بونهور یکی از مهم‌ترین آثار رئالیسم و برجسته‌ترین تابلوی رنگ‌وروغن این هنرمند است که به سفارش دولت فرانسه خلق شد و مدال اول سالن نقاشی سال نمایش خود را دریافت کرد. بونهور که از مهم‌ترین نقاشان زن قرن نوزدهم بود، در این اثر به زندگی روستایی و کار کشاورزی با رویکردی کاملاً واقع‌گرایانه پرداخته است.

این تابلوی نقاشی صحنه نخستین شخم فصل را نشان می‌دهد که در آن دوازده گاو نر در هماهنگی کامل زمین را شخم می‌زنند. تمرکز اثر بیش از انسان‌ها بر قدرت و آرامش حیوانات است و رابطه انسان و طبیعت را برجسته می‌کند. بونهور با این اثر، کار سخت دهقانان را به شکلی شریف و قابل احترام نمایش می‌دهد و فعالیتی روزمره را به مرتبه‌ای والا در هنر ارتقا می‌دهد.

تابلوی نقاشی «ملاقات» یا «سلام موسیو کوربه»

تابلوی رنگ‌روغن «ملاقات» یا «سلام موسیو کوربه» (Bonjour Monsieur Courbet) نام اثر دیگری از گوستاو کوربه در سبک واقع‌گرایی و یکی از نخستین نقاشی‌هایی است که برچسب بحث‌برانگیز «آوانگارد» را دریافت کرد. این تابلو تا حد زیادی، نشان‌دهنده جسارت کوربه در شکستن قواعد سنتی نقاشی است و از همین جهت می‌توان آن را نوعی بیانیه بصری از رئالیسم نوین کوربه دانست که در آن، هنرمند آگاهانه اعتبار و جایگاه خود را به خطر انداخت تا شیوه‌ای تازه در بازنمایی واقعیت ارائه دهد.

کوربه در این نقاشی، خود را در حال دیدار با آلفرد برویا، حامی هنری‌اش، به تصویر می‌کشد و با قرار دادن خود در مرکز نور و حالتی مقتدر، بر اهمیت و برتری خود تاکید می‌کند. مقایسه او با برویا، که به کمک خدمتکار وابسته است، بر استقلال، قدرت و برتری هنرمند دلالت دارد و نشان می‌دهد که این فضا، قلمرو کوربه است. اثر به روشنی ردّ ارزش‌های هنری پیشین و تاکید بر هویت مستقل و جسور هنرمند رئالیست را بازتاب می‌دهد.

نقاشی «مادر ویسلر» در سبک واقع گرایی

تابلوی نقاشی «مادر ویسلر» (Whistler's Mother) اثر جیمز مک‌نیل ویسلر یکی از مشهورترین آثار این نقاش آمریکایی است که یکی از نمونه‌های به کارگیری رئالیسم در نقاشی مدرن است. این نقاشی که در ابتدا با نام «نظم خاکستری و سیاه شماره ۱» شناخته می‌شد، تصویر مادر ویسلر را در مرکز توجه قرار داده و در سال ۱۸۹۱ به عنوان اولین اثر آمریکایی توسط دولت فرانسه خریداری شد. این موفقیت، شهرت ویسلر را در سطح بین‌المللی افزایش داد و موجب جذب حمایت‌های مالی از سوی حامیان برجسته آمریکایی شد.

این نقاشی مادر ویسلر را در حالتی جدی و غمگین به تصویر می‌کشد و به‌عنوان «مونا لیزای آمریکایی» شناخته می‌شود، زیرا احساسات رمزآلودی مشابه نقاشی لئوناردو دا وینچی را منتقل می‌کند. ویسلر که در آن زمان با مادرش زندگی می‌کرد، پس از لغو حضور مدل قبلی، از مادرش خواست تا برای نقاشی بنشیند

مادر ویسلر ۶۷ ساله بود و ویسلر با تغییراتی در ترکیب‌بندی، راحتی او را در نظر گرفت. این اثر به عنوان نمادی از مادری و پیوند عمیق میان مادر و فرزند شناخته می‌شود و همزمان با طبقه متوسط و عموم مردم ارتباطی خاص برقرار کرده است.

حالا که به خوبی می‌دانیم نقاشی رئالیسم چیست، در بخش‌های بعدی به سراغ مشهورترین هنرمندان نقاش رئالیست می‌رویم.

آشنایی با سبک‌ها و اصول نقاشی با فرادرس

شناخت سبک‌های نقاشی و تاریخ هنر به ما کمک می‌کند تا دیدی عمیق‌تر نسبت به خلاقیت انسان و تغییرات فرهنگی و اجتماعی در طول زمان پیدا کنیم. با آشنایی با ویژگی‌ها و اهداف هر سبک، می‌توانیم آثار هنری را بهتر تحلیل و درک کنیم و از تجربه بصری آن‌ها لذت ببریم. این دانش همچنین الهام‌بخش خلق آثار جدید و توسعه ذوق و نگاه انتقادی در هنر است.

به همین دلیل، در این بخش از مطلب چند فیلم آموزشی کاربردی از فرادرس را معرفی کرده‌ایم تا در صورت علاقه به یادگیری نکات بیشتر آن‌ها را مشاهده کنید. عنوان این فیلم‌ها را در زیر مشاهده می‌کنید:

• فیلم آموزش سبک شناسی در ارتباط بصری با گواهینامه از فرادرس
• فیلم آموزش نقاشی هایپررئال با مداد رنگی همراه با پروژه عملی اجسام بی‌ جان از فرادرس
• فیلم آموزش طراحی سیاه قلم به سبک هایپر رئال در حوزه چهره خیس به همراه گواهینامه از فرادرس
• فیلم آموزش مبانی هنرهای تجسمی ۱ به همراه گواهینامه از فرادرس
• فیلم آموزش نقاشی با رنگ آکریلیک از فرادرس

برای دسترسی به آموزش‌های بیشتر، می‌توانید به صفحات زیر مراجعه کنید:

• مجموعه فیلم آموزش نقاشی و طراحی از تئوری تا عملی و کاربردی از فرادرس
• مجموعه فیلم آموزش هنر از تئوری تا عملی و کاربردی در فرادرس

هنرمندان مشهور رئالیست چه کسانی هستند؟

از مشهورترین هنرمندان و نقاشان رئالیست می‌توانیم به افرادی مانند گوستاو کوربه، ژان فرانسوا میله، ادوارد مانه، اونوره دومیه و ادوارد هاپر اشاره کنیم. در جدول زیر نام نقاشان رئالیست بیشتری را آورده‌ایم:

در ادامه، هریک از این افراد را معرفی می‌کنیم تا بهتر درک کنیم فلسفه شکل گیری نقاشی رئالیسم چیست.

درصورتی‌که به نقاشی روی بوم یا سطوح دیگر علاقه‌مند هستید، پیشنهاد می‌کنیم فیلم آموزش نقاشی با رنگ آکریلیک از فرادرس را تماشا کنید.

گوستاو کوربه پدر نقاشی رئالیسم

«گوستاو کوربه» (Gustave Courbet) پدر سبک نقاشی رئالیسم و از نقاشان مشهور فرانسوی است که در سال ۱۸۱۹ متولد شد. کوربه اولین پایه‌های رئالیسم را در دهه ۱۸۴۰ پایه‌گذاری کرد و با ترسیم صحنه‌های گسترده از زندگی روستایی و کارگران کارخانه، مسیر تازه‌ای در هنر ایجاد کرد. پیش از او، هنرمندان سوژه‌ها را به ایده‌آل‌ترین حالت ممکن روی بوم ترسیم می‌کردند و واقعیت دقیق را بازنمایی نمی‌کردند. کوربه بر این باور بود که این کار صدای هنرمند را از اثر حذف می‌کند.

آثار مشهور او مانند «تدفین در اورنان» و «سنگ‌شکن‌ها» روی بوم‌های عظیم اجرا شدند و به زندگی روزمره مردم عادی بدون رمانتیک‌سازی و آرمان‌سازی پرداخته‌اند. کوربه از هنرمندان دیگر نیز می‌خواست زندگی روزمره و مسائل اجتماعی را محور آثار خود قرار دهند. او معتقد بود ثبت واقعی زندگی، جامعه را در بهترین، بدترین و معمولی‌ترین حالت آن نشان می‌دهد و فقط این روش می‌تواند هنر واقعاً دموکراتیک ایجاد کند. بیشتر آثار کوربه، بازنمایی واقع‌گرایانه جامعه فرانسه قرن نوزدهم است.

ژان فرانسوا میله

«ژان فرانسوا میله» (Jean-François Millet) از دیگر نقاشان فرانسوی مشهور در سبک رئالیسم است که در سال ۱۸۱۴ به دنیا آمد. بازنمایی زندگی طبقه کارگر محور اصلی آثار میله را تشکیل می‌داد.

تابلوی «خاک‌بیز» (A Winnower) او که در سال ۱۸۴۸ خلق شد، یک کارگر ساده را با همان ابهت و ظرافتی به تصویر می‌کشد که پیش‌تر در جنبش رمانتیسیسم و «هنر والا» به سوژه‌های باشکوه‌تر اختصاص می‌یافت. اثر دیگر او به نام «خوشه‌چین‌ها»، بر مهارت بدنی مورد نیاز سه زن که در گندمزار مشغول به کار هستند، تمرکز می‌کند.

میله علاوه بر ایفای نقش در تثبیت جنبش رئالیسم، از بنیان‌گذاران «مکتب باربیزون» (Barbizon School) نیز بود. این مکتب، گروهی از نقاشان که برای به تصویر کشیدن زیبایی بی‌آلایش مناظر اطراف دهکده‌ای فرانسوی به همین نام، تلاش می‌کردند.

ادوارد مانه

«ادوارد مانه» (Edouard Manet) یکی دیگر از نقاشان مدرن سبک رئالیسم است که در سال ۱۸۳۲ میلادی چشم به جهان گشود. بخش زیادی از شهرت مانه، به دلیل بازنمایی‌هایی بی‌پرده و ساده او از زندگی روزمره است. او با خلق آثاری مانند «المپیا» (Olympia) و «ناهار در چمنزار» (The Luncheon on the Grass) نشان داد که هنر نباید از پرداختن به مسائل روز دوری کند. شخصیت‌های نقاشی مانه به ندرت با یکدیگر تماس چشمی دارند و نوعی حس جدایی و انزوای فردی را ایجاد می‌کنند؛ تا حدی که گاهی مشخص نیست این شخصیت‌ها چگونه به یکدیگر مرتبط هستند.

اونوره دومیه

«اونوره دومیه» (Honoré Daumier) کاریکاتوریست، نقاش و چاپگر برجسته فرانسوی بود که در سال ۱۸۰۸ متولد شد. دومیه را می‌توانیم به جرئت اجتماعی و شاید سیاسی‌ترین نقاش دوران رئالیسم در فرانسه بدانیم. او در آثار خود تفاوت‌های فاحش اجتماعی، سیاسی و اقتصادی میان طبقات بالا و پایین جامعه شهری را به تصویر می‌کشید و با این کار موفق شد توجه همگان را به شرایط دشوار زندگی بسیاری از شهروندان فرانسوی معطوف کند.

یکی از مشهورترین آثار دومیه، تابلوی نقاشی «» (Rue Transnonain) است که در آن پیامد‌های شورشی خونین به تصویر کشیده شده‌اند. آثار دومیه بعدها بر شاخه‌‌ای از هنر رئالیستی به نام «رئالیسم اجتماعی» (Social Realism) اثر گذاشتند که در قرن‌های نوزدهم و بیستم در آمریکا شکوفا شدند.

رزا بونور

«رزا بونور» (Rosa Bonheur) از نقاشان برجسته زن فرانسوی در جنبش رئالیسم و به طور خاص، جنبش «جانورنگاری» (Animalism) است که در سال ۱۸۲۲ متولد شد. بونور یکی از شناخته‌شده‌ترین هنرمندان زن قرن نوزدهم است و بیشتر به خاطر آثار واقع‌گرایانه‌اش از حیوانات مشهور است. در طول دوران حرفه‌ای خود، نقاشی‌ها و مجسمه‌هایی خلق کرد که با نمایش ماهرانه حیوانات بومی و خارجی، موفقیت هنری و مالی قابل توجهی برای او به دست آوردند.

حضور بونهور در نمایشگاه‌های معتبر مانند «سالن پاریس» (The Paris Salon) در سال ۱۸۴۸، امتیازی بود که در آن زمان برای اکثر نقاشان زن ممکن نبود. او پس از مرگش در ۲۵ مه ۱۸۹۹، او به عنوان شخصیتی مهم در تاریخ هنر شناخته شد و آثارش، در موزه‌هایی مانند متروپولیتن نیویورک، در مجموعه‌های دائمی نگهداری می‌شوند.

ادوارد هاپر مبدع نقاشی رئالیسم آمریکایی

«ادوارد هاپر» (Edward Hopper) نقاش واقع‌گرای آمریکایی که در سال ۱۸۸۲ متولد شد. هاپر یکی از چهره‌های برجسته در توسعه شاخه‌های جدید‌تر رئالیسم، یعنی رئالیسم آمریکایی است که در اوایل قرن بیستم شکل گرفت. موضوع اغلب آثار هاپر، تنهایی و بیگانگی انسان‌ها نسبت به یکدیگر در زندگی مدرن است و منبع اصلی الهام او را پس‌لرزه‌های پس از جنگ جهانی دوم می‌دانند چراکه موضوعاتی مانند انزوا، فساد اخلاقی و غم در آن‌ها به خوبی دیده می‌شود.

بهره‌گیری هوشمندانه او از نشانه‌های روان‌شناختی در چهره و پیکر سوژه‌ها، بیننده را وامی‌داشت تا با درک و استنباط شخصی، خلأهای داستانی زندگی کاراکترها را در ذهن خود پر کند. این رویکرد تاثیر عمقی بر دنیای هنر گذاشت و الهام‌بخش جنبش‌های پس از خود شد تا تفسیر نهایی اثر را بر عهده مخاطب بگذارند.

برای اینکه بهتر درک کنیم نقاشی رئالیسم چیست، در گام بعدی، آن را در ایران بررسی می‌کنیم.

نقاشان معروف سبک رئالیسم در ایران

رئالیسم در نقاشی ایران، با تاثیرپذیری از هنر اروپایی در پرتره‌نگاری‌های درباری و طبیعت‌بی‌جان دوران قاجار آغاز شد. در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم با ظهور کمال‌الملک به شکلی کاملا آکادمیک درآمد و امروزه نیز در آثار فیگوراتیو و پر از جزییات هنرمندانی چون ایمان ملکی تداوم یافته است.

بنابراین، شروع این سبک را باید در نقاشی‌های دوران قاجار جستجو کنیم که در حال حاضر به آثار بسیار دقیق و واقعی از آن دوران تبدیل شده‌اند زیرا جزییات چهره، نور و زندگی درباریان و مردم عادی را به خوبی روی بوم به تصویر کشیده‌اند. از اساتید قدیمی واقع‌گرایی در ایران می‌توانیم به افراد زیر اشاره کنیم:

• کمال‌الملک (محمد غفاری): کمال‌الملک با وارد کردن پرسپکتیو و اصول نقاشی اروپایی به ایران و تاسیس مدرسه صنایع مستظرفه در ایران، عبور از مینیاتور به رئالیسم را نهادینه کرد.
• صنیع‌الملک: این هنرمند، ثبت پرتره‌های واقع‌گرایانه از صاحب‌منصبان و صحنه‌های زندگی معاصر را با دقت در بافت و عمق فضایی دنبال کرد.
• مهر علی نقاش: مهر علی با ترسیم پرتره‌های باشکوه از فتحعلی شاه با جزییات خیره کننده بر جزییات جواهرات و جامه، نقش پررنگی در توجه به واقع‌گرایی در نقاشی ایرانی داشت.

از هنرمندان معاصر سبک رئالیسم در ایران هم می‌توانیم به هنرمندان زیر اشاره کنیم:

• مرتضی کاتوزیان: این هنرمند هدایت نسل جدید رئالیست‌ها را با تمرکز بر پرتره‌های تاثیرگذار از مردم عادی و واکاوی مسائل اجتماعی بر عهده گرفت.
• ایمان ملکی: از شاگردان مرتضی کاتوزیان که توانایی زیادی در بازنمایی فضاهای داخلی و صحنه‌های خانوادگی با دقت عکس‌گونه و نورپردازی شاعرانه دارد.
• مقداد لرپور: این نقاش ترکیب مشاهده دقیق با فضاسازی‌های معماگونه و روان‌شناختی را در نقاشی‌های فیگوراتیو و منظره خود به کار بست.

تابلوی نقاشی مشهور «تالار آیینه» (Mirror Hall) یکی از مشهورترین آثار کمال‌الملک نقاش واقع‌گرای ایرانی است:

یکی از مشهورترین آثار معاصر رئالیسم در ایران نیز، تابلوی رنگ روغن «فال حافظ» اثر «ایمان ملکی» است که تصویر آن را در زیر مشاهده می‌کنید:

برای آشنایی بیشتر با مکاتب نقاشی ایران پیشنهاد می‌کنیم فیلم آموزش رایگان آموزش مکاتب نقاشی ایران با معرفی انواع و معرفی آثار هنری برجسته از فرادرس را تماشا کنید.

انواع نقاشی رئالیسم چیست؟

با گسترش رئالیسم در زمان‌ها و مکان‌های مختلف، این جنبش به شاخه‌های گوناگونی تقسیم شد که در فهرست زیر به آن‌ها اشاره کرده‌ایم:

• رئالیسم اجتماعی
• ناتورالیسم
• رئالیسم آمریکایی
• رئالیسم جادویی
• فوتورئالیسم
• هایپررئالیسم

در ادامه، به صورت مختصر در مورد هریک توضیح می‌دهیم. پیش از شروع، پیشنهاد می‌کنیم برای آشنایی بیشتر با اقسم سبک‌های هنری، فیلم آموزش سبک شناسی در ارتباط بصری به همراه گواهینامه از فرادرس را تماشا کنید.

رئالیسم اجتماعی

«رئالیسم اجتماعی» (Social Realism) بر مسائل اجتماعی، نابرابری طبقاتی، کار سخت و زندگی طبقات فرودست تمرکز دارد. هنرمند در این رویکرد اغلب نگاهی انتقادی به جامعه دارد و از هنر به‌عنوان ابزاری برای آگاهی‌بخشی استفاده می‌کند. در بخش‌های قبلی، نمونه نقاشی‌های بسیاری را از رئالیسم اجتماعی مشاهده کردیم.

ناتورالیسم

«ناتورالیسم» (Naturalism) یکی از انواع نقاشی رئالیسم است که هدف به تصویر کشیدن طبیعت و زندگی با صداقتی تمام‌عیار و به دور از آرمان‌گرایی یا تغییرات شخصی را دنبال می‌کند. این سبک سوژه‌ها را دقیقاً همان‌گونه که در دنیای واقعی ظاهر می‌شوند ثبت می‌کند و اغلب با تکیه بر نقاشی در فضای باز (Plein air)، ظرافت‌های نور و اتمسفر را به نمایش می‌گذارد. ناتورالیسم با نگاهی علمی و بی‌طرفانه به انسان و طبیعت می‌نگرد.

ناتورالیسم با تمرکزی بالا و دقتی تقریباً عکاسانه بر صحنه‌های روزمره، مناظر و مردم، خود را از مفهوم گسترده‌تر رئالیسم متمایز می‌کند زیرا برخلاف رئالیسم، کمتر به دنبال مضامین سیاسی است و بیشتر بر بازنمایی عینی و علمیِ واقعیت تمرکز دارد. تابلوی‌های رنگ و روغن باشکوهی مانند «شخم‌زنی در نی‌ورنه» از بهترین نمونه‌های ناتورالیسم هستند. تابلوی زیر نیز، «صبح در جنگل کاج» (Morning in a Pine Forest) نام دارد و یکی از مثال‌های نقاشی ناتورالیسم است:

رئالیسم آمریکایی

این نوع رئالیسم در اوایل قرن بیستم در آمریکا شکل گرفت و زندگی شهری مدرن، تنهایی انسان معاصر و فضای سرد و بی‌روح شهرها را به تصویر کشید. ادوارد هاپر از برجسته‌ترین چهره‌های این جریان است که در زیر یکی دیگر از آثار او به نام «خانه کنار راه‌آهن» (The House by the Railroad) را مشاهده می‌کنید:

سبک نقاشی رئالیسم جادویی چیست؟

«رئالیسم جادویی» (Magic Realism) یک سبک هنری و ادبی است که پیدایش آن به سال ۱۹۲۰ و کشور آلمان برمی‌گردد. رئالیسم جادویی تلاش می‌کند با حفظ و بازنمایی واقعیت عناصر عناصر خیال‌انگیز یا ماورا طبیعی را به شکلی کاملا بدیهی در دل امور روزمره وارد کند. بنابراین، در رئالیسم جادویی اگرچه ظاهر آثار رئالیستی است، اما تجربه‌ای ذهنی و گاه رازآلود از واقعیت ارائه می‌شود و جادو برای بیان بهتر حقیقت به کار گرفته می‌شود.

تابلو‌های نقاشی «گوتیک آمریکایی» (American Gothic) از «گرنت وود» (Grant Wood)  در سمت راست و «خودنگاره با گردنبند خار و مرغ مگس» (Self Portrait with Thorn Necklace and Hummingbird) از «فریدا کالو» (Frida Kahlo)در سمت چپ از بهترین نمونه‌های نقاشی رئالیسم جادویی هستند.

فوتورئالیسم

یکی دیگر از مهم‌ترین انواع نقاشی رئالیسم، سبک «فوتورئالیسم یا سوپر رئالیسم» (Photorealism) است که در اواخر دهه ۱۹۶۰ پدیدار شد. در فوتورئالیسم، هنرمندان از عکس به عنوان تنها منبع اطلاعاتی خود استفاده می‌کنند تا نسخه‌ای به شدت دقیق، بی‌طرفانه و مکانیکی از واقعیت روی بوم خلق کنند. هنرمند فتورئالیست عمداً از دخالت دادن احساسات یا تفسیرهای شخصی پرهیز می‌کند تا نقاشی نهایی، تا حد ممکن به یک کپی ماشینی از عکس شباهت داشته باشد.

نقاشی فوتورئال «The River Chelmer» از «مایکل جیمز اسمیت» (Michael James Smith) نمونه مناسبی برای بررسی فوتورئالیسم است:

بازتولید وفادارانه نور، انعکاس و بافت‌های سطحی و تلاش برای از  بین بردن مرز میان هنر دست و تصویر دوربین از مهم‌ترین ویژگی‌های فوتورئالیسم است. هدف از فوتورئالیسم این است که بیننده در تشخیص اینکه با یک نقاشی روبه‌رو است یا عکس دچار تردید شود.

هایپر رئالیسم چیست؟

«هایپر رئالیسم» (Hyperrealism) نام یکی دیگر از سبک‌های ریشه گرفته از نقاشی رئالیسم و در حقیقت نسخه تکامل‌یافته فوتورئالیسم در نقاشی و مجسمه‌سازی است. در هایپر رئالیسم هنرمند فقط به کپی کردن یک تصویر بسنده نمی‌کند بلکه با تاکید بیشتر بر بافت‌ها، منافذ پوست، سایه‌ها و بازتاب‌های نوری، اثری خلق می‌کند که دارای هویت و جان است.

برخلاف فوتورئالیسم که نگاهی سرد و مستندگونه دارد، هایپر رئالیسم تلاش می‌کند با توجه بسیار زیاد به جزییات، نوعی واقعیت برتر یا توهمی متقاعدکننده با وضوح بسیار بالا خلق کند که حامل پیام، عاطفه و لایه‌های عمیق معنایی باشد. بازنمایی وسوس‌گونه واقعیت، مخدوش کردن مرز بین آنچه هست و آنچه دیده می‌شود و تعلیق بیننده در فضایی میان واقعیت و خیال محض از ویژگی‌های برجسته این سبک است.

نقاشی سبک هایپر رئالیسم زیر «Just Tender Peaches» نام دارد و اثر «ناتالیا باگاتسکایا» (Nataliya Bagatskaya) است:

در صورت علاقه‌مندی به این سبک و تمایل به آشنایی با اصول نقاشی هایپررئال، فیلم آموزش نقاشی هایپررئال با مداد رنگی همراه با پروژه عملی اجسام بی‌ جان از فرادرس را تماشا کنید. برای آشنایی کامل‌تر نیز با تمام سبک‌های نقاشی، پیشنهاد می‌کنیم حتما مطلب زیر از مجله فرادرس را مطالعه کنید:

نگاهی به تاریخچه نقاشی رئالیسم

با در ذهن داشتن این پیش‌زمینه ذهنی که سبک نقاشی رئالیسم چیست، در این بخش قصد داریم تاریخچه کوتاهی از شکل‌گیری و گسترش آن در کشورهای مختلف ارائه کنیم. خلاصه‌ای از این موارد را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:

در صورت علاقه‌مندی به تاریخ هنر، پیشنهاد می‌کنیم فیلم آموزش هنر در تاریخ ۱ همراه با گواهینامه از فرادرس را مشاهده کنید.

نخستین جرقه‌های شکل‌گیری واقع‌گرایی

پیدایش جنبش رئالیسم در دهه ۱۸۴۰ میلادی در فرانسه، مستقیماً با تلاطم‌های سیاسی پس از انقلاب‌های کارگری گره خورد. هنرمندان این جریان در واکنش به بن‌بستِ سبک‌های کلاسیک و خیالبافی‌های رمانتیک، نمایش عریان واقعیت‌های موجود را برگزیدند و با رد کردن الگوهای آرمانی گذشته، دوربین نگاه خود را به سمت کارخانه‌ها، مزارع و محلات فقیرنشین چرخاندند.

خلق آثار رئالیستی مشهور توسط کوربه و میله

گوستاو کوربه در سال ۱۸۴۹ با خلق اثر سنت‌شکن «تدفین در اورنان»، نخستین شوک جدی را به بدنه هنر آکادمیک وارد کرد. او با ترسیم چهره‌های عادی روستایی در ابعادی عظیم، سلسله‌مراتبِ موضوعی در نقاشی را به چالش کشید. وی در سال ۱۸۵۵، پس از طرد شدن توسط نظام رسمی هنر، نمایشگاه مستقل «پاویون رئالیسم» را برپا و بیانیه آزادی هنرمند از قیدوبندهای دولتی را صادر کرد.

در همین دوران، ژان فرانسوا میله نیز با بازنمایی ستایش‌آمیز زندگی دشوار دهقانان در آثاری چون «خوشه‌چین‌ها»، ابعاد انسانی و مذهبی کار بدنی را به تصویر کشید.

شکوفایی نقاشی رئالیسم در کشورهای دیگر

نفوذ این جنبش در دهه ۱۸۷۰ به روسیه، به تشکیل گروه «سیاران» تحت رهبری ایوان کرامسکوی و ایلیا رپین انجامید. رپین در شاهکار «کرجی‌کشان ولگا»، تضاد طبقاتی و رنجِ عمیق انسانی را با دقتی مستندگونه به تصویر کشید. این رویکرد در قرن بیستم نیز تکامل یافت و در قالب «رئالیسم اجتماعی» در آمریکا و «رئالیسم سوسیالیستی» در شوروی، به ابزاری برای نقد قدرت و یا تبلیغ آرمان‌های سیاسی تبدیل شد.

در نهایت، رئالیسم با اصرار بر مشاهده مستقیم و حذف پیرایه‌های تخیلی، راه را برای ظهور امپرسیونیسم و تحول بنیادین در هنر مدرن هموار کرد. رئالیسم، با وجود نداشتن ساختاری منسجم، به‌عنوان نخستین جنبش هنر معاصر شناخته می‌شود و جوهره آن نمایش صادقانه، دقیق و بی‌پیرایه زندگی واقعی، بدون آرمان‌سازی و اغراق است.

مقایسه نقاشی رئالیسم و سبک‌های نقاشی دیگر

از بین سبک‌‌های نقاشی، رئالیسم فقط یکی از رویکردهای هنر برای بازنمایی جهان است و در مقابل سبک‌های دیگر، هر کدام نگرش و هدف متفاوتی نسبت به واقعیت دارند. دانستن تفاوت بین این سبک‌ها، به ما کمک می کند آثار مربوط به هر دوران را بهتر شناسایی کنیم. به همین دلیل، در این بخش قصد داریم مقایسه‌ای بین رئالیسم و سبک‌هایی مانند رمانتیسیسم، امپرسیونیسم و اکسپرسیونیسم داشته باشیم.

مقایسه رئالیسم و رمانتیسیسم

رئالیسم در هنر تلاشی آگاهانه برای بازنمایی جهان همان‌گونه است که در واقعیت دیده می‌شود. این رویکرد بر زندگی روزمره، انسان عادی و واقعیت‌های اجتماعی تمرکز دارد و می‌کوشد تصویری صادقانه و بی‌پرده از جهان ارائه دهد. در رئالیسم، هنر همچون آینه‌ای عمل می‌کند که جامعه، روابط انسانی و شرایط زیست معاصر را بازتاب می‌دهد.

رمانتیسیسم بیش از هر چیز بر احساسات، تخیل و تجربه درونی انسان تاکید دارد. هنرمندان رمانتیک به جای ثبت واقعیت عینی، جهان را آن‌گونه که حس می‌شود یا آرزو می‌شود به تصویر می‌کشند. استفاده از ترکیب‌بندی‌های دراماتیک، نورپردازی نمایشی، حرکت‌های اغراق شده و موضوعاتی چون طبیعت بکر، قهرمان‌گرایی، تراژدی و امر رازآلود از ویژگی‌های اصلی این سبک هستند.

نقاشی «سرگردان بر فراز دریای مه» (Wanderer above the Sea of Fog) از «کاسپار داوید فردریش» (Caspar David Friedrich) از بهترین نمونه‌های نقاشی رمانتیسیسم است که تصویر آن را در زیر مشاهده می‌کنید:

تفاوت امپرسیونیسم و نقاشی رئالیسم چیست؟

سبک نقاشی «امپرسیونیسم» (Impressionism) تا حدی از واقع‌گرایی کلاسیک فاصله می‌گیرد. نقاشان امپرسیونیست با تمرکز بر ادراک لحظه‌ای جهان پیرامون و تاثیر پرتوهای نور بر محیط اطراف، به خلق آثار هنری می‌پرداختند. ثبت نور، رنگ و لحظات گذرا در کنار انتقال تجربه حسی صحنه ازجمله ویژگی‌های نقاشی‌های امپرسیونیستی است که عموما از طریق تکنیک‌هایی مانند ضربه‌های قلم‌موی آزاد، ترکیب‌بندی‌های باز و بی‌نظم و رنگ‌های زنده منتقل می‌شدند.

نمونه شاخص امپرسیونیسم را می‌توانیم در نقاشی «طلوع خورشید، امپرسیون» (Impression, Sunrise) اثر «کلود مونه» (Claude Monet) مشاهده کنیم. بنابراین، نگاه امپرسیونیسم به واقعیت، به صورت برداشتی آنی و بصری از نگاه هنرمند بازنمایی می‌شود.

نقاشی رئالیسم در برابر اکسپرسیونیسم و هنر انتزاعی

در نقاشی «اکسپرسیونیسم» (Expressionism)، فاصله از واقعیت حتی بیشتر می‌شود. این سبک بر بیان احساسات درونی، اضطراب‌ها و واکنش‌های روانی انسان تأکید دارد و برای رسیدن به این هدف، واقعیت ظاهری را عمداً دگرگون می‌کند. فرم‌ها ممکن است شکسته، اغراق‌شده یا ناآرام باشند تا حالات ذهنی و عاطفی هنرمند را منتقل کنند. در این‌جا، واقعیت بیرونی تابع دنیای درون انسان است.

یکی از نمونه‌های مشهور اکسپرسیونیسم، نقاشی «خیابان، برلین» (Street, Berlin) اثر «ارنست لودویک کرشنر» (Ernst Ludwig Kirchner) است. همانطور که در تصویر زیر مشاهده می‌کنید، در هیجان‌نمایی، هنرمند بیشتر و بیشتر از واقعیت ماجرا و صحنه فاصله گرفته است.

در ادامه این مسیر و در «هنر انتزاعی» (Abstract Art) مشاهده می‌کنیم که هنر انتزاعی به کلی از بازنمایی مستقیم جهان عینی فاصله می‌گیرد. در این سبک، شکل، رنگ و فرم به‌خودی‌خود معنا می‌یابند و اثر هنری لزوما به شیء یا صحنه‌ای قابل شناسایی ارجاع نمی‌دهد. هدف از این هنر، صرفا بیان ایده‌ها، احساسات یا مفاهیم کلی است و هنرمند به عمد تلاشی برای بازنمایی واقعیت فیزیکی نمی‌کند.

نمونه‌ای مشهور از هنر انتزاعی، نقاشی «کامپوزیشن هشت» (Composition VIII) اثر «واسیلی کاندینسکی» (Vasily Kandinsky) است که تصویر آن را در زیر مشاهده می‌کنید:

در نهایت، تفاوت بنیادین میان رئالیسم و دیگر سبک‌ها در زاویه نگاه هنرمند به واقعیت نهفته است. نقاشی رئالیسم می‌پرسد «جهان چگونه است؟» و می‌کوشد پاسخی دقیق و بی‌واسطه به آن بدهد. اما سبک‌هایی مانند رمانتیسیسم، امپرسیونیسم، اکسپرسیونیسم و هنر انتزاعی بیشتر می‌پرسند «جهان چگونه احساس، تجربه یا تفسیر می‌شود؟». همین تفاوت نگاه است که تنوع زبان‌های بصری در تاریخ انواع هنر را شکل داده و امکان روایت‌های گوناگون از واقعیت انسانی را فراهم کرده است.

سوالات متداول

در این مطلب از مجله فرادرس به این سوال پاسخ دادیم که سبک نقاشی رئالیسم چیست و چه ویژگی‌هایی دارد. در بخش پایانی مطلب، به چند سوال متداول در مورد این سبک نقاشی پاسخ می‌دهیم.

بنیانگذار مکتب رئالیسم واقع گرایی کیست؟

گوستاو کوربه هنرمند فرانسوی به عنوان پدر سبک رئالیسم در نقاشی شناخته می‌شود. در ادبیات نیز نویسندگانی چون انوره دو بالزاک با ثبت دقیق جزئیات زندگی طبقات مختلف جامعه، بنیانگذار این سبک محسوب می‌شوند. هدف اصلی این مکتب، نمایش بی‌طرفانه و صادقانه زندگی روزمره، فقر و مسائل اجتماعی بدون آراستگی یا ایده‌آل‌گرایی بود.

تفاوت دو سبک نقاشی ناتورالیسم و رئالیسم چیست؟

رئالیسم زندگی روزمره و واقعیت‌های اجتماعی را صادقانه بازنمایی می‌کند و می‌تواند شامل مضامین سیاسی یا اجتماعی باشد، در حالی که ناتورالیسم با دقتی علمی و تقریباً عکاسانه، طبیعت و انسان را همان‌گونه که هستند ثبت می‌کند و بیشتر بر جزئیات و واقعیت عینی بدون تأکید بر پیام‌های اجتماعی تمرکز دارد.

انواع سبک نقاشی رئالیسم چیست؟

رئالیسم اجتماعی، رئالیسم جادویی، فوتو رئالیسم و هایپر رئالیسم از مهم‌ترین زیرشاخه‌ها و انواع سبک رئالیسم هستند.

تفاوت هایپر رئالیسم و فوتورئالیسم در نقاشی چیست؟

تفاوت نقاشی سبک رئال و فتورئال را می‌توان اینطور بیان کرد که رئالیسم بر نمایش موضوعات همان‌گونه که در زندگی روزمره دیده می‌شوند تمرکز دارد و اغلب رد قلم‌موهای نقاش به چشم می‌آید، که به هنرمند اجازه می‌دهد برداشت و احساسات خود را در اثر وارد کند. فوتورئالیسم یکی از زیرشاخه‌های رئالیسم است که تلاش می‌کند عکس را با دقت کامل بازسازی کند و دخالت مستقیم هنرمند را حذف کند، به‌گونه‌ای که بیننده تصور کند با خود عکس روبه‌روست.

آزمون سنجش یادگیری

در این مطلب یاد گرفتیم که سبک نقاشی رئالیسم چیست، چه ویژگی‌هایی دارد و مشهورترین آثار آن کدامند. در این بخش، برای سنجش یادگیری مطالب گفته شده، قصد داریم یک آزمون چهارگزینه‌‌ای ارائه کنیم. این آزمون از ۸ سوال تشکیل شده است.

برای پاسخ‌گویی به هر سؤال، کافی است گزینه دلخواه خود را انتخاب کرده و روی آن کلیک کنید. پس از ثبت پاسخ، با انتخاب گزینه «نمایش پاسخ صحیح» می‌توانید جواب درست را مشاهده کنید. برای ادامه آزمون و رفتن به سؤال بعدی، همین روند را تکرار کنید. هر پاسخ صحیح دارای یک امتیاز است و در پایان آزمون، با کلیک روی گزینه «دریافت نتیجه آزمون» می‌توانید نمره نهایی خود را ببینید.