تکنیک های طراحی – ۱۴ تکنیک و اصل پایه که باید بدانید

تکنیک های طراحی، روش‌های مختلف استفاده از مداد روی کاغذ برای ایجاد سایه، بافت و حجم هستند. از معروف‌ترین تکنیک ها در طراحی می‌توانیم به هاشور زدن، نقطه گذاری، محو کردن و ایجاد فرورفتگی اشاره کنیم. در این مطلب از مجله فرادرس قرار است با بهترین تکنیک های طراحی در ترسیم اجسام ساده آشنا شویم و ویژگی‌های هرکدام را بشناسیم. در گام بعدی، مهم‌ترین اصول طراحی مانند پرسپکتیو، سایه روشن و تناسبات را توضیح می‌دهیم.

تکنیک های طراحی

منظور از تکنیک طراحی، شیوه کار با مداد روی کاغذ است. به کمک تکنیک های طراحی یاد می‌گیریم چگونه با تغییر زاویه و فشار مداد روی کاغذ و نوع حرکت دست، سایه‌روشن‌ها، انواع بافت‌ها (مثل زبری چوب یا نرمی پارچه) و حجم‌های سه‌بعدی را به درستی اجرا کنیم.

به این ترتیب، طرح ما از حالت تخت و یک بعدی خارج شده و کاملاً واقعی و عمق‌دار به نظر می‌رسد. در فهرست زیر، اصلی‌ترین تکنیک های طراحی را آورده‌ایم:

• هاشورزنی
• هاشورزنی متقاطع
• نقطه‌گذاری
• خط‌خطی کردن
• ایجاد فرورفتگی
• پاک کردن
• محو کردن
• دایره کشیدن
• عقب و جلو بردن مداد
• صیقل دادن

در ادامه، در مورد هرکدام از این تکنیک‌ها توضیح می‌دهیم و نحوه انجام هرکدام را یاد می‌گیریم. در گام بعدی نیز، اصول پایه طراحی مانند پرسپکتیو را توضیح می‌دهیم.

پیش از شروع، پیشنهاد می‌کنیم با مشاهده فیلم آموزش تکنیک های طراحی با توضیح نکات کاربردی با گواهینامه از فرادرس، این نکات را همراه با تمرین‌های عملی فرا بگیرید.

تکنیک هاشورزنی در طراحی

«هاشورزنی یا سایه‌زنی» (Hatching) یکی از کاربردی‌ترین تکنیک‌ها برای ایجاد سایه و حجم در طراحی است و منظور از آن، کشیدن خطوطی پیوسته و موازی در حالت‌های افقی، عمودی یا مایل است. برای اجرای این تکنیک، کافی است مداد را روان و با حرکت مچ دست روی کاغذ بکشید.

برای ایجاد سایه‌های تیره، خطوط را بسیار نزدیک به هم و متراکم بکشید و هرجا که نیاز به روشنی دارید، فاصله بین خطوط را بیشتر کنید تا سفیدی کاغذ دیده شود.

برای اینکه طرح شما طبیعی‌تر و سه‌بعدی شود، باید حالت خطوط را با فرم جسم هماهنگ کنید. مثلاً برای سایه زدن یک سیب، خطوط را صاف نکشید، بلکه آن‌ها را به صورت منحنی و هماهنگ با گردی سیب رسم کنید.

فیلم آموزش جنسیت سازی در طراحی – انواع سایه و هاشور با مداد در فرادرس

کلیک کنید

هاشورزنی متقاطع

در «هاشورزنی متقاطع» (Cross Hatching Technique)، برای ایجاد عمق و بافت، خطوط متقاطع رسم می‌کنیم. این تکنیک نسبت به هاشورزنی معمولی، ناحیه پررنگ‌تری را ایجاد کرده و برای نشان دادن سایه‌های عمیق‌تر و تاریک‌تر بسیار کاربردی است. هاشورزنی متقاطع را می‌توانید به صورت منظم و نامنظم انجام دهید.

برای اجرای آن، کار را ساده شروع کنید:

1. ابتدا یک لایه از خطوط موازی را در یک جهت مشخص (مثلاً مایل) رسم کنید.
2. سپس، لایه دوم از خطوط موازی را با زاویه‌ای متفاوت روی لایه اول بکشید تا خطوط روی هم بیفتند و حالتی ضربدری یا شبکه مانند به وجود بیاید.

برای کنترل میزان تیرگی در این روش، نیازی به فشار دادن بیش از حد مداد روی کاغذ نیست و فقط باید تعداد لایه‌ها را افزایش دهید. البته با کم و زیاد کردن فشار دست می‌توانید هاشورهای مختلفی داشته باشید.

هرچه لایه‌های بیشتری را با زاویه‌های مختلف (افقی، عمودی، مایل) روی هم بیندازید و فاصله این خطوطِ متقاطع را کمتر کنید، سایه شما تاریک‌تر و متراکم‌تر می‌شود. این کار باعث می‌شود  تیرگی‌ها در طرح شما بدون کثیف شدن کاغذ، بسیار منسجم و طبیعی شکل بگیرند.

برای درک بهتر، پیشنهاد می‌کنیم فیلم آموزش جنسیت‌سازی در طراحی با توضیح انواع سایه و هاشور با مداد از فرادرس را تماشا کنید.

نقطه‌گذاری

در «نقطه‌زنی یا نقطه‌گذاری» (Stippling) یکی از تکنیک‌های جذاب و دقیق در طراحی است که در آن به جای کشیدن خط، از قرار دادن نقطه‌های بی‌شمار برای ایجاد سایه‌روشن و حجم استفاده می‌شود. برای اجرای این روش، باید نوک قلم (مثل راپید، روان‌نویس یا مداد) را به صورت عمودی و با ضربات ملایم و پی‌درپی روی کاغذ بزنید.

هرچه نقطه‌ها را متراکم‌تر و نزدیک‌تر به هم ترسیم کنید، ناحیه مدنظر تیره‌تر می‌شود و با پراکنده کردن و ایجاد فاصله بین نقطه‌ها، سطوح روشن‌تر شکل می‌گیرند.

برای درست و طبیعی دیده شدن سایه‌های شما در این تکنیک، بسیار مهم است که قلم را روی کاغذ نکشید تا نقطه‌ها تبدیل به خطوط کوتاه یا «ویرگول» نشوند. با وجود اینکه این روش زمان‌بر است و به حوصله نیاز دارد، اما کنترل بسیار دقیقی روی میزان تیرگی به شما می‌دهد.

این تکنیک به‌ویژه برای ایجاد سایه‌های بسیار لطیف و محو و همچنین نشان دادن بافت‌های خاص مانند منافذ پوست، سنگ یا سطوح زبر کاربرد فراوانی دارد.

تکنیک خط‌خطی کردن در طراحی

«خط‌خطی کردن» (Scribbling یا Scumbling) یکی از روش‌های آزاد و پرانرژی برای ایجاد سایه و بافت در طراحی است. در این روش، به جای کشیدن خطوط صاف و منظم، مداد یا خودکار را به صورت پیوسته و با حرکات دایره‌ای، پیچ‌درپیچ و کاملاً نامنظم روی کاغذ حرکت می‌دهیم. در بسیاری از منابع، این روش را یکی از انواع هاشور زدن در نظر می‌گیرند.

برای ایجاد سایه‌های تاریک در این تکنیک، کافی است حلقه‌ها و خطوط درهم‌تنیده را کوچک‌تر، متراکم‌تر و روی هم بکشید و هرجا که به روشنی نیاز دارید، این خطوط و حلقه‌ها را بازتر و با فاصله بیشتری از هم رسم کنید.

برای اجرای موفق این تکنیک، بهتر است قلم را از روی کاغذ برندارید و اجازه دهید مچ دستتان با آزادی و ریتم دلخواه روی سطح کار بچرخد. این روش نیازی به نظم و دقت وسواس‌گونه ندارد و همین بی‌نظمیِ عمدی، به نقاشی شما حس حرکت و حجم طبیعی می‌بخشد.

تکنیک خط‌خطی کردن به ویژه برای شبیه‌سازی سریع سوژه‌هایی که بافت نامنظم و زبری دارند، مانند شاخ و برگ درختان، بوته‌ها، موهای مجعد و پارچه‌های ضخیم بسیار کاربردی و جذاب است.

ایجاد فرورفتگی از تکنیک های طراحی

تکنیک «ایجاد فرورفتگی» (Indentation) روشی بسیار کاربردی و جالب برای ایجاد خطوط سفید، نازک و ظریف در لابه‌لای سایه‌های تیره‌تر است. برای انجام این کار، پیش از آنکه شروع به سایه زدن کنید، باید با استفاده از یک ابزار نوک‌تیز اما بدون رنگ (مانند یک خودکار خالی که جوهر ندارد، قلم امباس یا حتی یک سوزن کند) خطوط مورد نظر خود را با کمی فشار روی کاغذ رسم کنید.

این کار باعث می‌شود بافت کاغذ در آن قسمت‌ها فشرده شده و شیارهایی نامرئی روی سطح مقوا یا کاغذ ایجاد شود.

پس از ایجاد این فرورفتگی‌ها، وقتی با مداد به صورت ملایم روی آن قسمت را سایه می‌زنید، نوک مداد فقط روی سطح برجسته کاغذ رنگ بر جای می‌گذارد و گرافیت به داخل شیارها نفوذ نمی‌کند. در نتیجه، خطوطی که قبلاً فشرده کرده‌اید، کاملاً سفید و دست‌نخورده باقی می‌مانند.

این تکنیک هوشمندانه برای کشیدن جزئیات بسیار ظریف و روشنی که ایجاد آن‌ها با پاک‌کن دشوار است، مانند سبیل گربه، تارهای موی روشن، چین و چروک‌های ریز صورت یا رگبرگ‌های ظریف گیاهان، بهترین انتخاب است.

پاک کردن

تکنیک «پاک کردن» (Erasing) روشی متفاوت در طراحی است که در آن از پاک‌کن نه برای اصلاح اشتباهات، بلکه برای کشیدن نور استفاده می‌شود. در این روش، ابتدا سطح کاغذ را با مداد یا پودر زغال به صورت یک‌دست تیره می‌کنید. سپس، با کشیدن پاک‌کن روی این سطح و برداشتن تیرگی‌ها، قسمت‌های روشن طرح را به وجود می‌آورید.

این تکنیک برای نشان دادن بازتاب نور روی سطوح براق (مانند شیشه، قطره آب یا فلز)، برق چشم‌ها و تارهای روشن مو بسیار کاربردی است. برای تسلط بیشتر، می‌توانید از پاک‌کن‌های اتودی برای ایجاد خطوط نوریِ تیز و ظریف و از پاک‌کن‌های خمیری برای ایجاد نورهای نرم و محو استفاده کنید.

محو کردن

تکنیک «محو کردن» (Blending) روشی برای ایجاد سایه‌های نرم، یک‌دست و از بین بردن رد خطوط خشنِ مداد است. برای اجرای این تکنیک، پس از سایه‌زدن اولیه، با استفاده از ابزارهایی مانند محوکن کاغذی (تورتیلون)، گوش‌پاک‌کن، دستمال کاغذی یا قلم‌مو، به آرامی روی سایه‌ها می‌کشیم تا رنگ‌دانه‌های مداد یا زغال به خوبی در بافت کاغذ پخش و ترکیب شوند.

با کنترل فشار دست روی ابزار محوکن، می‌توانید تغییر حالتِ بسیار ملایمی از تیرگی به روشنی ایجاد کنید. این روش به طور ویژه برای طراحی بافت‌های لطیف و یکپارچه مانند پوست صورت انسان، گلبرگ‌های گل، آسمان و سایه‌های نرمِ روی سطوح صیقلی یا کروی بسیار کاربردی و ایده‌آل است.

دایره کشیدن

تکنیک «دایره کشیدن» (Circling) یکی از روش‌های بسیار کاربردی برای سایه زدن و ایجاد بافت‌های نرم و واقعی در طراحی است. برای اجرای این تکنیک، مداد را با فشار ملایم روی کاغذ قرار داده و شروع به کشیدن دایره‌های کوچک، پیوسته و درهم‌تنیده کنید.

برای ایجاد قسمت‌های تاریک‌تر، کافی است دایره‌ها را کوچک‌تر، متراکم‌تر و روی هم بکشید و برای قسمت‌های روشن، دایره‌ها را بازتر و با فاصله بیشتری از یکدیگر رسم کنید.

مهم‌ترین ویژگی این روش این است که خطوط خشن و تیز در طرح شما باقی نمی‌گذارد و گذر (ترانزیشن) بسیار نرمی بین سایه و روشن ایجاد می‌کند. این تکنیک برای کشیدن بافت‌های طبیعی، مانند منافذ و بافت واقعی پوست صورت انسان در طراحی چهره، سطح پوسته‌دار میوه‌ها و همچنین، شبیه‌سازی بافت‌های پرزدار یا شاخ و برگ درختان بسیار ایده‌آل و بی‌نقص است.

عقب و جلو بردن مداد

تکنیک «عقب و جلو بردن مداد» (Back and Forth Shading) ساده‌ترین و رایج‌ترین روش برای سایه‌زدن است که در آن، مداد را بدون برداشتن از روی کاغذ، به صورت پیوسته و با حرکات رفت و برگشتی (زیگزاگی) روی سطح کار می‌کشیم. برای ایجاد سایه‌های تیره در این روش، کافی است فشار دست روی مداد را بیشتر کنید و برای قسمت‌های روشن، فشار دست را به آرامی کاهش دهید.

برای اینکه در این روش سایه‌های یک‌دست و نرمی داشته باشید، بهتر است مداد را کمی مایل در دست بگیرید و از کناره نوک آن استفاده کنید تا خطوط خشن روی کاغذ نیفتد.

فیلم آموزش تکنیک های طراحی + نکات کاربردی + گواهینامه در فرادرس

کلیک کنید

این تکنیک بسیار سریع است و برای پر کردن سطوح بزرگ، ایجاد سایه‌روشن‌های اولیه و طراحی بافت‌های صاف و مسطح بسیار کاربردی است. در این بخش، ۹ مورد از تکنیک های طراحی را به همراه تصویر ساده شده آن‌ها در تصویر زیر مشاهده می‌کنید:

صیقل دادن

«صیقل دادن» (Burnishing) به معنای اعمال فشار زیاد با مداد برای از بین بردن کامل بافت کاغذ است. نتیجه این کار، ایجاد سطحی به شدت تیره، براق، صاف و فلزگونه است که هیچ نقطه سفیدی از کاغذ در آن دیده نمی‌شود.

این تکنیک باید همیشه در مرحله آخر اجرا شود، زیرا وقتی کاغذ صیقل داده شد، دیگر نمی‌توانید لایه گرافیت جدیدی روی آن اضافه کنید یا آن را به راحتی پاک کنید.

تکنیک صیقل دادن برای کشیدن مردمک چشم (سیاهی مطلق)، سطوح خیس، اجسام فلزی براق، چرم‌های تیره و هر قسمتی از نقاشی که نیاز به عمیق‌ترین و متراکم‌ترین سایه ممکن دارد، بی‌نظیر عمل می‌کند و کنتراست (تضاد) نقاشی شما را به شدت بالا می‌برد.

برای آشنایی بیشتر با تمام این نکات و وسایل لازم برای شروع طراحی، پیشنهاد می‌کنیم مطلب زیر از مجله فرادرس را مطالعه کنید:

چگونه تکنیک های طراحی را بهتر یاد بگیریم؟

یادگیری تکنیک‌های طراحی بیش از هر چیز نیازمند تمرین هدفمند و استمرار است. برای تسلط بر این روش‌ها، قدم‌به‌قدم پیش بروید. یعنی ابتدا روی یک تکنیک خاص (مثل هاشورزنی) تمرکز کنید و پس از یادگیری کامل آن، سراغ روش بعدی بروید.

همچنین، مهارت «خوب دیدن» را در خود تقویت کنید. بررسی دقیق آثار طراحان حرفه‌ای و حتی کپی کردن بخش‌های کوچکی از طرح‌های آن‌ها، به شما کمک می‌کند نحوه ترکیب تکنیک‌ها را درک کرده و هماهنگی چشم و دست خود را به شدت افزایش دهید.

برای تقویت مهارت‌های طراحی اجسام در خود، پیشنهاد می‌کنیم از آموزش‌های کاربردی زیر استفاده کنید:

• فیلم آموزش تکنیک های طراحی همراه با توضیح نکات کاربردی با گواهینامه از فرادرس
• فیلم آموزش طراحی ساده اشیا به صورت عملی و به زبان ساده همراه با گواهینامه از فرادرس
• فیلم آموزش جنسیت سازی در طراحی با توضیح انواع سایه و هاشور با مداد از فرادرس
• فیلم آموزش پرسپکتیو یا ژرفانمایی در گرافیک به همراه تعریف، اجزا و انواع با گواهینامه از فرادرس

برای دسترسی به آموزش‌های بیشتر در حوزه طراحی و نقاشی، پیشنهاد می‌کنیم به صفحات زیر مراجعه کنید:

• مجموعه فیلم آموزش نقاشی سیاه قلم یا طراحی با مداد سیاه از مقدماتی تا پیشرفته در فرادرس
• مجموعه فیلم آموزش نقاشی چهره با مداد و ... از مقدماتی تا پیشرفته در فرادرس

اصول مهم در طراحی

تا اینجا یاد گرفتیم که چگونه با مداد روی کاغذ بافت و سایه ایجاد کنیم. اما برای خلق یک اثر ماندگار و حرفه‌ای، تسلط بر تکنیک‌های دست کافی نیست و شما باید قوانین بصری را نیز بشناسید. مهم‌ترین اصول طراحی را در فهرست زیر آورده‌ایم:

• فرم و ساختار
• پرسپکتیو
• تناسبات
• ارزش خطی
• ارزش‌های نوری

در ادامه، در مورد هریک از این موارد بیشتر توضیح می‌دهیم. پیش از شروع، پیشنهاد می‌کنیم با مشاهده فیلم آموزش طراحی ساده اشیا به صورت عملی و به زبان ساده با گواهینامه از فرادرس را تماشا کنید.

فرم و ساختار

در طراحی اصولی، شما باید تفاوت بین «شکل» (Shape) که صرفاً یک سطح تخت (مثل دایره یا مربع) است و «فرم» (Form) که دارای حجم، عمق و بُعد سه‌بعدی (مثل کره یا مکعب) است را به خوبی درک کنید.

در کنار این مفهوم، «ساختار» (Structure) نیز به معنای اسکلت‌بندی و معماری پنهان در زیر هر سوژه‌ی پیچیده است که به آن استحکام و منطق فیزیکی می‌دهد.

یکی از اصول پایه طراحی و به خصوص رسم سوژه‌های پیچیده، تجزیه شکل‌ها به ساده‌ترین احجام هندسی پایه مانند مکعب، کره، استوانه و مخروط یا ترکیبی از آن‌ها است. برای مثال، برای کشیدن دست، ابتدا بازو را به شکل استوانه و مفاصل را به شکل کره بکشید و سپس سراغ جزییات بروید.

پرسپکتیو

پرسپکتیو پایه‌ای‌ترین اصل برای تبدیل یک کاغذ تخت به یک دنیای سه‌بعدی است. بدون پرسپکتیو، اشیاء معلق و غیرطبیعی به نظر می‌رسند. برای اجرای پرسپکتیو، باید دو مفهوم «خط افق» (سطح دید چشم شما) و «نقطه گریز» (نقطه‌ای در دوردست که همه خطوط به آن می‌رسند) را درک کنید.

برای تسلط بر این اصل، باید با انواع پرسپکتیو و کاربرد آن‌ها آشنا باشید:

• «پرسپکتیو یک نقطه‌ای» (One-Point): در این نوع پرسپکتیو، تمام خطوط عمق‌دار به سمت یک نقطه واحد روی خط افق می‌روند. این حالت زمانی استفاده می‌شود که مستقیماً روبه‌روی یک سوژه قرار دارید؛ مانند کشیدن یک جاده طولانی، ریل قطار، یک راهروی عمیق یا نمای داخلی یک اتاق.

• «پرسپکتیو دو نقطه‌ای» (Two-Point): در نوع دوم، خطوط به سمت دو نقطه مجزا در سمت چپ و راست خط افق کشیده می‌شوند. این پرسپکتیو طبیعی‌ترین حالت دید انسان است و زمانی به کار می‌رود که از یک زاویه (گوشه) به سوژه نگاه می‌کنید. مانند طراحی نمای بیرونی ساختمان‌ها در تقاطع خیابان یا کشیدن مبلمان سه‌بعدی در فضا.

• «پرسپکتیو سه نقطه‌ای» (Three-Point): در نوع سوم، علاوه بر دو نقطه روی خط افق، یک نقطه سوم در بالا یا پایین کادر وجود دارد. این حالت، برای خلق زاویه‌دیدهای اغراق‌آمیز، دراماتیک و سینمایی استفاده می‌شود. مثل نگاه کردن از بالای یک برج به پایین (دید پرنده) یا نگاه کردن از کف خیابان به یک آسمان‌خراش مرتفع (دید مورچه).

برای یادگیری نکات بیشتر در مورد پرسپکتیو، می‌توانید فیلم آموزش پرسپکتیو یا ژرف‌نمایی در گرافیک به همراه تعریف، اجزا و انواع دارای گواهینامه از فرادرس تماشا کنید.

فیلم آموزش پرسپکتیو یا ژرفانمایی در گرافیک – تعریف، اجزا و انواع + گواهینامه در فرادرس

کلیک کنید

تناسبات در طراحی

تناسبات در واقع به رابطه اندازه و ابعاد بخش‌های مختلف یک سوژه نسبت به یکدیگر و نسبت به کل طرح گفته می‌شود. اگر در یک چهره، فاصله بین دو چشم بیش از حد زیاد باشد یا در طراحی یک انسان، طول دست‌ها با قد فرد همخوانی نداشته باشد، نقاشی شما اشتباه و غیرطبیعی به نظر می‌رسد.

برای درک و اجرای صحیح تناسبات، طراحان حرفه‌ای از روش‌ها و ترفندهای مختلفی استفاده می‌کنند که در ادامه مهم‌ترینِ آن‌ها را بررسی می‌کنیم:

• اندازه‌گیری با مداد: در این روش با کمک مداد و گرفتن آن به سمت مدل طراحی، اندازه یک بخش از سوژه را به عنوان معیار پایه مشخص می‌کنید. سپس با کمک همان مداد، اندازه سایر اجزای مدل را نسبت به آن معیار می‌سنجید تا تناسبات به درستی روی کاغذ پیاده شوند.
• استفاده از فضای منفی: در این روش، به جای تمرکز روی خود سوژه، به شکل هندسی فضاهای خالی اطراف و لابه‌لای آن دقت کرده و همان فضاهای خالی را رسم می‌کنید. این ترفند ساده باعث می‌شود خطای دید مغز کاهش یافته و فرم اصلی سوژه با دقت بسیار بالایی شکل بگیرد.
• تکنیک کل به جز: در این تکنیک، طراحی را با کشیدن یک فرم کلی از بزرگ‌ترین ابعاد سوژه آغاز می‌کنید و هرگز در همان ابتدا سراغ کشیدن جزییات نمی‌روید. پس از اطمینان از درستی ابعاد کلی، آن را قدم‌به‌قدم خرد می‌کنید تا به تدریج جزییات طرح کامل شود.
• شیوه لومیس: این شیوه معروف‌ترین روش برای کشیدن چهره انسان است که در آن، سر ابتدا به شکل یک کره با کناره‌های برش‌خورده رسم می‌شود. سپس با اضافه کردن خط فک و تقسیم صورت به بخش‌های مساوی، می‌توانید چهره‌ای کاملاً متناسب را در هر زاویه‌ای طراحی کنید.

ارزش خطی

ارزش خطی (کیفیت خط) به تغییرات ضخامت، تیرگی و روشنی یک خط در طول مسیر آن گفته می‌شود. طراحان مبتدی معمولاً اشیاء را با خطی یکدست، هم‌ضخامت و مشابه در تمام نقاط (مثل سیمِ مفتول) دورگیری می‌کنند. اما در دنیای واقعی هیچ خط محیطی یک‌دستی وجود ندارد.

با کنترل فشار دست روی مداد و تغییر ارزش خطی، می‌توانید بدون حتی یک سایه زدن ساده، حس نور، عمق، وزن و جنسیت را به بیننده منتقل کنید. برای استفاده اصولی از ارزش خطی، باید بدانید برای طراحی بخش‌های مختلف تصویر، چگونه فشار و ضخامت رد مداد یا زغال را تنظیم کنید. در ادامه، به چند معیار مهم در ارزش خطی اشاره کرده‌ایم.

نور و سایه

قسمت‌هایی از سوژه که رو به منبع نور هستند، باید با خطوط بسیار نازک و کمرنگ (یا حتی خطوط مقطع و نامرئی) کشیده شوند. برعکس، قسمت‌هایی که در سایه قرار دارند یا زیر سوژه هستند، نیاز به خطوط ضخیم‌تر و تیره‌تر دارند.

نزدیکی و دوری (عمق فضایی)

اشیایی که به چشم بیننده نزدیک‌ترند، باید با خطوط پررنگ‌تر و قوی‌تر رسم شوند. هرچه سوژه در پس‌زمینه و دورتر قرار می‌گیرد، خطوط آن باید محوتر، نازک‌تر و ضعیف‌تر شود.

وزن و جنس موارد

برای نشان دادن یک جسم سنگین و سخت (مثل یک سنگ یا آهن)، از خطوط محکم، ضخیم و زاویه‌دار استفاده می‌شود. اما برای کشیدن یک جسم سبک و نرم (مثل پر، پارچه ابریشمی یا گلبرگ)، باید از خطوط بسیار لطیف، روان و منحنی استفاده کرد.

ارزش های نوری و سایه روشن در طراحی

در واقعیت، اشیا با خطوط محیطی دورگیری نمی‌شوند و تضاد بین تاریکی و روشنی است که مرزها، فرم‌ها و عمق را به چشم ما نشان می‌دهد. ارزش نوری به میزان روشنی تا تیرگی مطلق اشاره دارد و «سایه روشن» تکنیک استفاده از این ارزش‌ها برای تبدیل یک سطح تخت به یک جسم سه بعدی است.

بهترین راه برای درک کامل سایه‌روشن، بررسی رفتار نور روی یک سطح منحنی مانند یک کره است. اگر یک منبع نور واحد به یک کره بتابد، ۶ درجه نوری مختلف روی آن و محیط اطرافش شکل می‌گیرد که آن‌ها را در فهرست زیر آورده‌ایم:

1. «نقطه براق یا روشن‌ترین بخش» (Highlight): نقطه براق، روشن‌ترین نقطه روی کره است و دقیقاً به جایی گفته می‌شود که نور مستقیماً به سطح برخورد کرده و به چشم شما بازتاب می‌شود. در طراحی با مداد، این بخش معمولاً سفیدی دست‌نخورده خود کاغذ است.
2. «نیم‌سایه» (Midtone): ناحیه‌ای که نور به صورت مایل به آن می‌تابد. این بخش رنگ و ارزش نوریِ واقعی جسم را نشان می‌دهد و از سمت هایلایت به آرامی به سمت تاریکی متمایل می‌شود.
3. «سایه مرکزی» (Core Shadow): این بخش تاریک‌ترین نوار روی خود کره است. این سایه در نقطه‌ای تشکیل می‌شود که نور دیگر نمی‌تواند به سطح جسم بتابد و مرز جدایی بخش روشن از بخش تاریک جسم است.
4. «نور انعکاسی» (Reflected Light): نور بازتابی، نوری است که از سطح میز یا محیط اطراف به قسمت تاریک کره (پشت سایه اصلی) بازتاب می‌شود. این بخش همیشه کمی روشن‌تر از سایه اصلی است، اما هرگز نباید به روشنی بخش‌های میانی باشد.
5. «سایه افتان» (Cast Shadow): سایه‌ای که خود کره روی سطح میز یا زمین می‌اندازد. این سایه مسیر تابش نور را مسدود می‌کند.
6. «سایه انسدادی» (Occlusion Shadow): این بخش تاریک‌ترین بخش کل مدل و نقطه‌ای است که کره دقیقاً با میز تماس دارد و هیچ نوری (حتی نور بازتابی) نمی‌تواند به آن نفوذ کند.

این موارد را می‌توانید در تصویر زیر مشاهده کنید:

در بحث سایه روشن، مفهومی به نام «لبه» (Edge) وجود دارد که منظور از آن مرز بین دو ارزش نوری متفاوت است. به طور کلی، کنترل لبه‌ها در طراحی به دو شکل سخت و زاویه‌دار و نرم و ملایم انجام می‌شود.

«لبه سخت» (Hard Edge) لبه‌های سخت زمانی ایجاد می‌شوند که دو جسم روی هم افتاده باشند یا سطح جسم دارای زاویه‌های تند و گوشه‌های تیز باشد. در مقابل، «لبه نرم» (Soft Edge) مرزی محو، تدریجی و ملایم است که در آن تاریکی به آرامی در روشنی حل می‌شود.

جدول خلاصه اصول و تکنیک‌های طراحی

در این مطلب از مجله فرادرس با تکنیک های طراحی به طور کامل آشنا شدیم. در جدول زیر، خلاصه این تکنیک‌ها را با توضیح کوتاهی از هریک مشاهده می‌کنید:

با استمرار در تمرین این تکنیک‌ها می‌توانید به مرور طراحی‌های خود را از سطوح پایه به سطوح پیشرفته ارتقا دهید.